Wyświetlany jest surowy Markdown: nie udało się wczytać renderera.
## Cel
Wciel się w doradcę IT małej organizacji. Najpierw ustal, kto zajmuje się każdą częścią systemu w każdym modelu usługi. Potem wybierz właściwy model dla czterech obciążeń. Na koniec uruchom krótki skrypt w Pythonie, który pokazuje, kiedy wynajem serwerów jest tańszy niż ich zakup, a kiedy nie.
## Cele
- Powiedzieć, kto zarządza każdą warstwą (ty czy dostawca) w on-premises, IaaS, PaaS i SaaS.
- Wybrać model usługi i model wdrożenia dla obciążenia i podać uzasadnienie.
- Porównać miesięczny koszt posiadania serwerów z kosztem ich wynajmu, dla obciążenia najpierw dużego, a potem małego oraz dla obciążenia stałego.
## Wymagania wstępne
- Python 3.9 lub nowszy (`python3 --version`). Tylko uruchamiasz skrypt; nie musisz znać Pythona.
- Terminal i edytor tekstu.
- Żadnego konta w chmurze, żadnych danych płatniczych i żadnego dostępu do sieci.
- [Lekcja o podstawach chmury](lesson.pl.md) z tego modułu.
> [!WARNING]
> Nic w tym laboratorium nie dotyka prawdziwej chmury. Wszystkie ceny to **wymyślone, zaokrąglone liczby do celów nauki**, a nie cennik żadnego dostawcy. Nie używaj ich do prawdziwego zakupu.
## Architektura
<figure class="diagram" style="--dg-w: 1000px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1000 360" width="1000" height="360" role="img" aria-labelledby="cloud-lab-architecture-pl-title cloud-lab-architecture-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="cloud-lab-architecture-pl-title">Scenariusz laboratorium: umieszczenie czterech obciążeń i wycena kosztów</title>
<desc id="cloud-lab-architecture-pl-desc">Po lewej fikcyjna organizacja Riverside Vet Group z czterema obciążeniami: poczta i kalendarz pracowników, internetowy portal rezerwacji, aplikacja do obsługi gabinetu i miniatury zdjęć. Strzałka z podpisem ty decydujesz prowadzi do trzech kroków po prawej: krok 1, kto czym zarządza, rozwiązywany na papierze; krok 2, wybór modelu dla każdego obciążenia, również na papierze; oraz kroki 3 i 4, skrypt cost.py w folderze ~/cloud-lab-01, który porównuje zakup serwerów z ich wynajmem.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="999" height="359" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="20" y="20" width="400" height="320" rx="16" fill="#f0f6f9" stroke="#9ac3d9" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(36 33) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M6 22V4a2 2 0 0 1 2-2h8a2 2 0 0 1 2 2v18Z"/><path d="M6 12H4a2 2 0 0 0-2 2v6a2 2 0 0 0 2 2h2"/><path d="M18 9h2a2 2 0 0 1 2 2v9a2 2 0 0 1-2 2h-2"/><path d="M10 6h4"/><path d="M10 10h4"/><path d="M10 14h4"/><path d="M10 18h4"/></g>
<text x="62" y="47" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Riverside Vet Group (fikcyjna)</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="520" y="20" width="460" height="320" rx="16" fill="#f1f7f3" stroke="#a1ccb1" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(536 33) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g>
<text x="562" y="47" font-size="13" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Twoje decyzje</text></g>
<rect class="dg-card" x="40" y="60" width="360" height="62" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(56 76) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M15 2H6a2 2 0 0 0-2 2v16a2 2 0 0 0 2 2h12a2 2 0 0 0 2-2V7Z"/><path d="M14 2v4a2 2 0 0 0 2 2h4"/><path d="M10 9H8"/><path d="M16 13H8"/><path d="M16 17H8"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="98" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Poczta i kalendarz pracowników</text></g>
<rect class="dg-card" x="40" y="130" width="360" height="62" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(56 146) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><circle cx="12" cy="12" r="10"/><path d="M12 2a14.5 14.5 0 0 0 0 20 14.5 14.5 0 0 0 0-20"/><path d="M2 12h20"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="98" y="167" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Internetowy portal rezerwacji</text></g>
<rect class="dg-card" x="40" y="200" width="360" height="62" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(56 216) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="2" rx="2"/><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6 6h.01"/><path d="M6 18h.01"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="98" y="237" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Aplikacja do obsługi gabinetu</text></g>
<rect class="dg-card" x="40" y="270" width="360" height="62" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(56 286) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M21 8a2 2 0 0 0-1-1.73l-7-4a2 2 0 0 0-2 0l-7 4A2 2 0 0 0 3 8v8a2 2 0 0 0 1 1.73l7 4a2 2 0 0 0 2 0l7-4A2 2 0 0 0 21 16Z"/><path d="m3.3 7 8.7 5 8.7-5"/><path d="M12 22V12"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="98" y="307" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Miniatury zdjęć</text></g>
<rect class="dg-card" x="540" y="60" width="420" height="80" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(556 76) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="7" height="7" x="3" y="3" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="14" y="3" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="14" y="14" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="3" y="14" rx="1"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="598" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Krok 1: kto czym zarządza?</text></g>
<text x="558" y="128" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">ty czy dostawca, na papierze</text>
<rect class="dg-card" x="540" y="152" width="420" height="80" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(556 168) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M8 6h13"/><path d="M8 12h13"/><path d="M8 18h13"/><path d="M3 6h.01"/><path d="M3 12h.01"/><path d="M3 18h.01"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="598" y="189" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Krok 2: wybierz model</text></g>
<text x="558" y="220" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">SaaS, FaaS, PaaS lub IaaS, na papierze</text>
<rect class="dg-card" x="540" y="244" width="420" height="80" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l3"><g class="dg-icon" transform="translate(556 260) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#b45309" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g></g>
<g class="dg-l3"><text x="598" y="281" font-size="14" class="dg-ink" fill="#b45309" font-weight="700">Kroki 3-4: cost.py</text></g>
<text x="558" y="312" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">~/cloud-lab-01: kupić czy wynająć?</text>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M422 180H512" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M507 174l8 6-8 6" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-bg-plain" x="416.14" y="146" width="101.72" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="467" y="162.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle">ty decydujesz</text></g>
</svg></figure>
*Rysunek 1. Kroki 1 i 2 to ćwiczenia myślowe; kroki 3 i 4 uruchamiają jeden mały skrypt.*
## Kroki
### Krok 1 — Kto czym zarządza? (8 min)
Lekcja pokazała, że model usługi decyduje, kto zajmuje się każdą warstwą. Sprawdź się. Na papierze lub w pliku tekstowym odpowiedz na każde pytanie: **ty** (klient) albo **dostawca**:
1. W **IaaS** kto instaluje aktualizacje bezpieczeństwa systemu operacyjnego maszyny wirtualnej?
2. W **IaaS** kto wymienia zepsuty dysk w fizycznym serwerze?
3. W **PaaS** kto dba o aktualność środowiska uruchomieniowego (na przykład wersji Pythona)?
4. W **PaaS** kto naprawia błąd w kodzie aplikacji?
5. W **SaaS** (na przykład w usłudze poczty webowej) kto naprawia błąd w aplikacji?
6. W **SaaS** kto decyduje, którzy pracownicy mogą czytać skrzynki pocztowe firmy?
Spróbuj odpowiedzieć na wszystkie, zanim otworzysz odpowiedzi.
<details>
<summary>Pokaż odpowiedzi</summary>
| # | Odpowiedź | Dlaczego |
|---|---|---|
| 1 | Ty | W IaaS wynajmujesz maszynę wirtualną; wszystko od systemu operacyjnego w górę jest twoje. |
| 2 | Dostawca | Sprzęt i centrum danych zawsze należą do dostawcy w modelu chmurowym. |
| 3 | Dostawca | W PaaS wnosisz tylko swój kod; platforma pod spodem jest dostawcy. |
| 4 | Ty | To twój kod. |
| 5 | Dostawca | W SaaS korzystasz z gotowej aplikacji; dostawca ją buduje i naprawia. |
| 6 | Ty | Dane i kontrola dostępu zostają po twojej stronie w **każdym** modelu. |
Pełny obraz, jak w lekcji:
| Warstwa | On-premises | IaaS | PaaS | SaaS |
|---|---|---|---|---|
| Dane i kontrola dostępu | Ty | Ty | Ty | Ty |
| Aplikacja | Ty | Ty | Ty | Dostawca |
| System operacyjny i środowisko uruchomieniowe | Ty | Ty | Dostawca | Dostawca |
| Serwery, pamięć masowa i centrum danych | Ty | Dostawca | Dostawca | Dostawca |
Im dalej w prawo, tym mniej zarządzasz. Pierwszy wiersz nigdy się nie zmienia.
</details>
### Krok 2 — Wybierz model dla każdego obciążenia (10 min)
**Scenariusz.** Riverside Vet Group to fikcyjna organizacja: 4 kliniki weterynaryjne, 60 pracowników i jedna osoba od IT. Zarząd chce „przejść do chmury" i pyta cię o cztery obciążenia:
| Obciążenie | Fakty |
|---|---|
| Poczta i kalendarz pracowników | Potrzebuje jej każdy. Nic szczególnego. Nikt nie chce prowadzić serwera poczty. |
| Internetowy portal rezerwacji | Aplikacja webowa napisana przez programistę grupy. Mocno obciążona rano, prawie bezczynna w nocy. |
| Aplikacja do obsługi gabinetu | Kupiona od producenta, który wspiera ją tylko na jednej konkretnej wersji Windows Server. Nie można jej zmienić. |
| Miniatury zdjęć | Gdy zostanie wgrane zdjęcie zwierzaka, trzeba zrobić jego małą wersję. Kilka sekund pracy, a potem przez jakiś czas nic. |
Dla każdego obciążenia zadaj te trzy pytania **po kolei** i zatrzymaj się na pierwszym „tak":
1. Czy możemy po prostu użyć gotowego produktu? → **SaaS**
2. Czy to nasz własny kod, który działa tylko chwilę, gdy coś się wydarzy? → **FaaS** · Czy to nasz własny kod, który działa cały czas? → **PaaS**
3. Czy potrzebujemy kontroli nad systemem operacyjnym? → **IaaS**
Zapisz swój wybór i jedno zdanie uzasadnienia dla każdego obciążenia.
<details>
<summary>Pokaż jeden dobry zestaw odpowiedzi</summary>
| Obciążenie | Model | Powód |
|---|---|---|
| Poczta i kalendarz pracowników | SaaS | Typowa potrzeba z dobrymi gotowymi produktami; dostawca prowadzi i aktualizuje wszystko. |
| Internetowy portal rezerwacji | PaaS | Nasz własny kod, działający przez cały dzień; nie chcemy aktualizować serwerów. |
| Aplikacja do obsługi gabinetu | IaaS | Producent wymaga konkretnego systemu operacyjnego, więc musimy go kontrolować. |
| Miniatury zdjęć | FaaS | Krótkie zadania uruchamiane, gdy przyjdzie zdjęcie; płacimy tylko podczas działania. |
Inne odpowiedzi mogą być poprawne, jeśli powód jest dobry. Na przykład portal rezerwacji w IaaS też działa, ale wtedy zespół musi aktualizować serwery.
</details>
**Jeszcze jedna decyzja: model wdrożenia.** Grupa przechowuje też zdjęcia rentgenowskie, które zgodnie z prawem muszą pozostać w kraju. Czy to wymusza chmurę prywatną?
<details>
<summary>Pokaż odpowiedź</summary>
Niekoniecznie. Prawo wymaga **lokalizacji** w kraju, a nie własnego budynku. Spełnia to region chmury publicznej w kraju. Chmura prywatna też, ale jest droższa w budowie i utrzymaniu. Zanim wybierzesz, przeczytaj, czego przepis naprawdę wymaga.
</details>
### Krok 3 — Porównaj posiadanie i wynajem (10 min)
Portal rezerwacji jest mocno obciążony przez dwie godziny każdego ranka i spokojny przez resztę dnia. Czy grupa powinna kupić serwery, czy je wynająć? Utwórz folder i mały skrypt:
```bash
mkdir ~/cloud-lab-01
cd ~/cloud-lab-01
cat > cost.py <<'EOF'
# Owning servers versus renting them, for one month.
# All prices are invented, round numbers for teaching.
OWN_PER_SERVER_MONTH = 100 # buying a server, spread over its life, plus power: EUR per month
RENT_PER_SERVER_HOUR = 0.20 # renting one similar server: EUR per hour
DAYS = 30
def compare(name, busy_servers, busy_hours, quiet_servers):
quiet_hours = 24 - busy_hours
server_hours = (busy_servers * busy_hours + quiet_servers * quiet_hours) * DAYS
own = busy_servers * OWN_PER_SERVER_MONTH # you must own enough servers for the busiest hour
rent = server_hours * RENT_PER_SERVER_HOUR # you rent only what each hour needs
print(f"{name}: own {own:.0f} EUR, rent {rent:.0f} EUR -> cheaper: {'rent' if rent < own else 'own'}")
compare("Booking portal", busy_servers=10, busy_hours=2, quiet_servers=2)
compare("Steady service", busy_servers=6, busy_hours=24, quiet_servers=6)
EOF
python3 cost.py
```
Oczekiwany wynik:
```text
Booking portal: own 1000 EUR, rent 384 EUR -> cheaper: rent
Steady service: own 600 EUR, rent 864 EUR -> cheaper: own
```
Skąd się biorą te liczby:
- **Portal rezerwacji.** Potrzebuje 10 serwerów przez 2 godziny dziennie i 2 serwerów przez pozostałe 22. Jeśli serwery **kupisz**, musisz kupić tyle, ile wystarczy na najbardziej obciążoną chwilę: 10 serwerów × 100 EUR = 1000 EUR miesięcznie, mimo że 8 z nich przez większość dnia stoi bezczynnie. Jeśli **wynajmujesz**, płacisz tylko za to, co zużywa każda godzina: (10 × 2 + 2 × 22) = 64 godziny serwerowe dziennie × 30 dni × 0,20 EUR = 384 EUR. Wygrywa wynajem.
- **Usługa stała.** Potrzebuje 6 serwerów przez cały dzień, codziennie. Posiadanie kosztuje 6 × 100 = 600 EUR. Wynajem kosztuje 6 × 24 × 30 × 0,20 = 864 EUR. Bez spokojnych godzin, na których można zaoszczędzić, własne serwery są zawsze zajęte i **wygrywa posiadanie**.
To kompromis CapEx kontra OpEx z lekcji: kupno (CapEx) oznacza płacenie ciągle za szczyt; wynajem (OpEx) podąża za obciążeniem.
### Krok 4 — Zmień cenę i przewiduj (5 min)
Załóżmy, że cena wynajmu spada do 0,10 EUR za godzinę. Zanim cokolwiek uruchomisz, zgadnij: która z dwóch odpowiedzi się zmieni?
Otwórz `cost.py` w edytorze tekstu i zmień tę linię:
```text
RENT_PER_SERVER_HOUR = 0.20
```
na:
```text
RENT_PER_SERVER_HOUR = 0.10
```
Zapisz plik i uruchom go ponownie:
```bash
python3 cost.py
```
Oczekiwany wynik:
```text
Booking portal: own 1000 EUR, rent 192 EUR -> cheaper: rent
Steady service: own 600 EUR, rent 432 EUR -> cheaper: rent
```
Czy zgadłeś? Portal rezerwacji był już tańszy w wynajmie. Zmienia się usługa stała: przy połowie ceny wynajem przez cały dzień (432 EUR) kosztuje teraz mniej niż posiadanie (600 EUR). Odpowiedź na pytanie „kupić czy wynająć?" zależy od dwóch rzeczy: **jak bardzo zmienia się obciążenie** i **cen**. Sprawdź jedno i drugie, zanim zdecydujesz.
## Weryfikacja
Przywróć cenę `0.20`, zapisz i uruchom skrypt jeszcze raz:
```bash
python3 cost.py
```
Zaliczasz laboratorium, jeśli wynik zgadza się z wynikiem z Kroku 3: wynajem jest tańszy dla portalu rezerwacji, a posiadanie jest tańsze dla usługi stałej.
## Rozwiązywanie problemów
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Rozwiązanie |
|---|---|---|
| `python3: command not found` | Python nie jest zainstalowany albo nazywa się `python` | Zainstaluj Pythona 3.9 lub nowszego; w Windows użyj WSL2 lub zainstaluj go z python.org i uruchamiaj `python` zamiast `python3` |
| `IndentationError` lub `SyntaxError` | Linia straciła spacje na początku albo została wklejona tylko częściowo | Usuń `cost.py` i uruchom ponownie cały blok z Kroku 3 |
| `mkdir: cannot create directory ... File exists` | Krok 3 został już raz wykonany | Nic się nie stało: wpisz `cd ~/cloud-lab-01` i kontynuuj |
| Liczby różnią się od tych w laboratorium | Jakaś cena w `cost.py` jest nadal zmieniona | Ustaw ponownie `RENT_PER_SERVER_HOUR = 0.20` i `OWN_PER_SERVER_MONTH = 100` |
## Wyzwanie (opcjonalne)
1. Portal rezerwacji uruchamia kampanię marketingową i jest teraz mocno obciążony 12 godzin dziennie zamiast 2. Zmień `busy_hours=2` na `busy_hours=12` dla portalu rezerwacji i zgadnij wynik, zanim go uruchomisz.
2. Dodaj trzecią linię z własnym przykładem, na przykład strony szkoły, która jest mocno obciążona tylko w trakcie roku szkolnego, i zdecyduj, czy kupić, czy wynająć.
## Sprzątanie
Laboratorium utworzyło jeden folder w twoim katalogu domowym i nic więcej. Usuń go:
```bash
cd ~
rm -r ~/cloud-lab-01
```
## Co już umiesz
- To, kto czym zarządza, zależy od modelu usługi, ale twoje dane i to, kto ma do nich dostęp, zawsze pozostają twoją odpowiedzialnością.
- Aby wybrać model usługi, pytaj po kolei: czy jest gotowy produkt (SaaS)? Czy to nasz własny kod (FaaS lub PaaS)? Czy potrzebujemy systemu operacyjnego (IaaS)?
- Przepis prawny dotyczący lokalizacji może spełnić region chmury publicznej we właściwym kraju; przeczytaj, czego przepis naprawdę wymaga.
- Posiadanie oznacza płacenie ciągle za najbardziej obciążoną godzinę. Wynajem podąża za obciążeniem, więc wygrywa, gdy obciążenie bardzo się zmienia, a posiadanie może wygrać, gdy obciążenie jest stałe i wysokie.