CloudAcademia
PL

Chmura obliczeniowa · Moduł 01 · Jak działają komputery

Jak działają komputery

Lekcja30 minWprowadzenieMarkdown

Wyświetlany jest surowy Markdown: nie udało się wczytać renderera.

## Dlaczego to ważne
Wyobraź sobie, że chcesz umieścić w sieci małą stronę internetową, a firma proponuje ci za kilka euro miesięcznie „serwer z 2 vCPU, 4 GB RAM i dyskiem 50 GB”. Czy to dużo? Za mało? Nie sposób tego ocenić, jeśli nie wiesz, co znaczą te słowa.

Każda usługa w chmurze, od strony internetowej po platformę streamingu wideo, działa na komputerach. Przetwarzanie w chmurze to w gruncie rzeczy wynajmowanie komputerów, które stoją w cudzym budynku. Zanim więc wynajmiesz jeden z nich, warto wiedzieć, co jest w środku komputera i jak czytać jego opis. Tym właśnie zajmuje się ta lekcja. Nie potrzebujesz wiedzy o chmurze ani terminala.

## Cele nauki
Po ukończeniu tej lekcji będziesz potrafić:
- Wskazać główne części komputera (procesor, pamięć, pamięć masowa, sieć) i powiedzieć, co robi każda z nich.
- Wyjaśnić różnicę między pamięcią (RAM) a pamięcią masową oraz dlaczego dane w pamięci znikają po wyłączeniu zasilania.
- Wyjaśnić, co robi system operacyjny, i wymienić popularne systemy.
- Odczytać parametry komputera (rdzenie, GB RAM, GB pamięci masowej) i znaleźć je na własnym urządzeniu.

## Kluczowe pojęcia

### Komputer to kuchnia
Pomyśl o kuchni w restauracji. **Kucharz** wykonuje przepisy. Pracuje przy **blacie roboczym**: małym, tuż obok niego, czyszczonym po zakończeniu zmiany. Składniki, które nie będą dziś potrzebne, leżą w **spiżarni**: większej, kilka kroków dalej, a jutro nadal wszystko tam jest. Jedzenie i zamówienia przychodzą i wychodzą **drzwiami**.

Komputer ma te same cztery części:

- **Procesor** (nazywany też **CPU**, od *central processing unit*, centralna jednostka przetwarzająca) to kucharz. Wykonuje pracę, idąc za instrukcjami, miliardy drobnych kroków na sekundę.
- **Pamięć** (nazywana też **RAM**, od *random-access memory*, pamięć o dostępie swobodnym) to blat roboczy. Trzyma to, czego używasz w tej chwili: otwartą stronę internetową, dokument, który piszesz.
- **Pamięć masowa** to spiżarnia. Przechowuje twoje pliki, zdjęcia i aplikacje tak długo, jak chcesz, nawet przy wyłączonym komputerze.
- **Sieć** to drzwi. Łączy komputer z innymi komputerami i z Internetem, dzięki czemu dane mogą wchodzić (strona internetowa) i wychodzić (wiadomość, którą wysyłasz).

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 352" width="1040" height="352" role="img" aria-labelledby="computer-kitchen-pl-title computer-kitchen-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="computer-kitchen-pl-title">Komputer jak kuchnia: procesor, pamięć, pamięć masowa i sieć</title>
<desc id="computer-kitchen-pl-desc">Cztery kolumny porównują kuchnię z komputerem. Kucharz, który krok po kroku bardzo szybko wykonuje przepis, to procesor (CPU), który wykonuje pracę, idąc za instrukcjami. Blat roboczy, mały, pod ręką i czyszczony po zakończeniu zmiany, to pamięć (RAM), która trzyma to, nad czym pracujesz w tej chwili. Spiżarnia, duża, kilka kroków dalej i trzymająca wszystko na później, to pamięć masowa, która trwale przechowuje pliki, aplikacje i zdjęcia. Dostawy, czyli składniki i zamówienia przychodzące i wychodzące drzwiami, to sieć, która łączy komputer z Internetem.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="351" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<text x="24" y="36" font-size="11" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" letter-spacing="1.2">W KUCHNI</text>
<rect class="dg-card" x="24" y="50" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(40 66) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="16" height="16" x="4" y="4" rx="2"/><rect width="6" height="6" x="9" y="9" rx="1"/><path d="M15 2v2"/><path d="M15 20v2"/><path d="M2 15h2"/><path d="M2 9h2"/><path d="M20 15h2"/><path d="M20 9h2"/><path d="M9 2v2"/><path d="M9 20v2"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="82" y="87" font-size="15" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Kucharz</text></g>
<text x="42" y="118" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Krok po kroku wykonuje</text>
<text x="42" y="138" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">przepis, bardzo szybko</text>
<g class="dg-l4"><path class="dg-stroke" d="M142 160V186" stroke="#c2410c" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l4"><path class="dg-stroke" d="M136 181l6 8 6-8" stroke="#c2410c" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="276" y="50" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(292 66) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M6 19v-3"/><path d="M10 19v-3"/><path d="M14 19v-3"/><path d="M18 19v-3"/><path d="M8 11V9"/><path d="M16 11V9"/><path d="M12 11V9"/><path d="M2 15h20"/><path d="M2 7a2 2 0 0 1 2-2h16a2 2 0 0 1 2 2v1.1a2 2 0 0 0 0 3.837V17a2 2 0 0 1-2 2H4a2 2 0 0 1-2-2v-5.1a2 2 0 0 0 0-3.837Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="334" y="87" font-size="15" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Blat roboczy</text></g>
<text x="294" y="118" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Mały, pod ręką, czyszczony</text>
<text x="294" y="138" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">po zakończeniu zmiany</text>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M394 160V186" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M388 181l6 8 6-8" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="528" y="50" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(544 66) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><line x1="22" x2="2" y1="12" y2="12"/><path d="M5.45 5.11 2 12v6a2 2 0 0 0 2 2h16a2 2 0 0 0 2-2v-6l-3.45-6.89A2 2 0 0 0 16.76 4H7.24a2 2 0 0 0-1.79 1.11z"/><line x1="6" x2="6.01" y1="16" y2="16"/><line x1="10" x2="10.01" y1="16" y2="16"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="586" y="87" font-size="15" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Spiżarnia</text></g>
<text x="546" y="118" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Duża, kilka kroków dalej,</text>
<text x="546" y="138" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">trzyma wszystko na później</text>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M646 160V186" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M640 181l6 8 6-8" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="780" y="50" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l7"><g class="dg-icon" transform="translate(796 66) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#6d28d9" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M12 20h.01"/><path d="M2 8.82a15 15 0 0 1 20 0"/><path d="M5 12.86a10 10 0 0 1 14 0"/><path d="M8.5 16.43a5 5 0 0 1 7 0"/></g></g>
<g class="dg-l7"><text x="838" y="87" font-size="15" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700">Dostawy</text></g>
<text x="798" y="118" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Składniki i zamówienia</text>
<text x="798" y="138" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">przychodzą i wychodzą drzwiami</text>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M898 160V186" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M892 181l6 8 6-8" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="24" y="210" font-size="11" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" letter-spacing="1.2">W KOMPUTERZE</text>
<rect class="dg-card" x="24" y="224" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(40 240) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="16" height="16" x="4" y="4" rx="2"/><rect width="6" height="6" x="9" y="9" rx="1"/><path d="M15 2v2"/><path d="M15 20v2"/><path d="M2 15h2"/><path d="M2 9h2"/><path d="M20 15h2"/><path d="M20 9h2"/><path d="M9 2v2"/><path d="M9 20v2"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="82" y="261" font-size="15" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Procesor (CPU)</text></g>
<text x="42" y="296" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Wykonuje pracę</text>
<rect class="dg-card" x="276" y="224" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(292 240) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M6 19v-3"/><path d="M10 19v-3"/><path d="M14 19v-3"/><path d="M18 19v-3"/><path d="M8 11V9"/><path d="M16 11V9"/><path d="M12 11V9"/><path d="M2 15h20"/><path d="M2 7a2 2 0 0 1 2-2h16a2 2 0 0 1 2 2v1.1a2 2 0 0 0 0 3.837V17a2 2 0 0 1-2 2H4a2 2 0 0 1-2-2v-5.1a2 2 0 0 0 0-3.837Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="334" y="261" font-size="15" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Pamięć (RAM)</text></g>
<text x="294" y="296" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Trzyma to, czego używasz</text>
<rect class="dg-card" x="528" y="224" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(544 240) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><line x1="22" x2="2" y1="12" y2="12"/><path d="M5.45 5.11 2 12v6a2 2 0 0 0 2 2h16a2 2 0 0 0 2-2v-6l-3.45-6.89A2 2 0 0 0 16.76 4H7.24a2 2 0 0 0-1.79 1.11z"/><line x1="6" x2="6.01" y1="16" y2="16"/><line x1="10" x2="10.01" y1="16" y2="16"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="586" y="261" font-size="15" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Pamięć masowa</text></g>
<text x="546" y="296" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Trzyma pliki, aplikacje, zdjęcia</text>
<rect class="dg-card" x="780" y="224" width="236" height="104" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l7"><g class="dg-icon" transform="translate(796 240) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#6d28d9" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M12 20h.01"/><path d="M2 8.82a15 15 0 0 1 20 0"/><path d="M5 12.86a10 10 0 0 1 14 0"/><path d="M8.5 16.43a5 5 0 0 1 7 0"/></g></g>
<g class="dg-l7"><text x="838" y="261" font-size="15" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700">Sieć</text></g>
<text x="798" y="296" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Łączy z Internetem</text>
</svg></figure>

*Rysunek 1. Każda część kuchni ma swój odpowiednik w komputerze; kolory się zgadzają.*

Telefon, laptop i serwer w centrum danych mają te same cztery części. Serwer to po prostu komputer zbudowany tak, by odpowiadać innym komputerom, zwykle bez ekranu i klawiatury.

> [!CHECK]
> Na obrazku z kuchnią, która część komputera jest blatem roboczym?
>
> - [ ] Procesor
> - [x] Pamięć (RAM)
> - [ ] Pamięć masowa
> - [ ] Sieć
>
> Blat jest mały, leży blisko kucharza i trzyma to, nad czym teraz pracujesz: to pamięć. Procesor to kucharz, a pamięć masowa to spiżarnia.

### Procesor: rdzenie i taktowanie
Procesor wykonuje instrukcje jedna po drugiej. Dwie liczby opisują, ile może zrobić.

- **Taktowanie** to liczba kroków, które procesor może wykonać w ciągu sekundy, mierzona w **GHz** (gigahercach). 1 GHz to miliard kroków na sekundę. Kucharz, który pracuje szybciej, zrobi więcej, ale wyższa liczba nie zawsze oznacza lepszy procesor: liczy się też to, jak jest zbudowany.
- **Rdzenie** (*cores*) są jak dodatkowi kucharze. Procesor z 4 rdzeniami może pracować nad 4 różnymi zadaniami naraz: jeden rdzeń odtwarza muzykę, inny ładuje stronę internetową. Większość dzisiejszych telefonów i laptopów ma od 4 do 16 rdzeni.

Więcej rdzeni pomaga, gdy zadań jest wiele naraz. Nie przyspieszają pojedynczego zadania, chyba że program potrafi podzielić pracę między kucharzy.

> [!NOTE]
> Wiele procesorów potrafi sprawić, że każdy rdzeń wygląda jak dwa (nazywa się to *hyper-threading* lub *simultaneous multithreading*, jednoczesna wielowątkowość), więc komputer z 8 rdzeniami może raportować 16 „procesorów CPU” lub „procesorów logicznych”. Obie liczby są poprawne; liczą różne rzeczy.

### Pamięć i pamięć masowa: blat i spiżarnia
Pamięć i pamięć masowa obie „trzymają dane”, co myli wiele osób. Różnica kryje się w dwóch słowach: **szybkość** i **utrata zawartości**.

- **Pamięć (RAM)** jest bardzo szybka i dość mała (typowy laptop ma od 8 do 32 GB). Jest **ulotna**: po wyłączeniu zasilania wszystko, co w niej było, przepada. Dlatego niezapisana praca znika, gdy komputer się zawiesi lub padnie bateria.
- **Pamięć masowa** jest wolniejsza, ale znacznie większa (zwykle od 256 GB do kilku TB) i **nieulotna**: zachowuje dane bez zasilania. Zapisanie pliku oznacza skopiowanie go z pamięci do pamięci masowej.

Gdy otwierasz aplikację lub dokument, komputer kopiuje go z pamięci masowej do pamięci, bo tam procesor może pracować na nim znacznie szybciej. Dlatego komputer z większą ilością pamięci może mieć otwartych więcej rzeczy naraz bez spowalniania.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 368" width="1040" height="368" role="img" aria-labelledby="computer-ram-storage-pl-title computer-ram-storage-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="computer-ram-storage-pl-title">Pamięć a pamięć masowa</title>
<desc id="computer-ram-storage-pl-desc">Dwie karty. Pamięć (RAM) jest bardzo szybka, mała (zwykle od 4 do 64 GB), trzyma to, co jest teraz otwarte, i jest pusta po wyłączeniu zasilania. Pamięć masowa, czyli SSD lub HDD, jest wolniejsza niż RAM, duża (zwykle od 256 GB do kilku TB), trzyma wszystko, co zachowujesz, i zachowuje dane po wyłączeniu zasilania. Strzałka z pamięci masowej do pamięci jest opisana: otwarcie pliku lub aplikacji kopiuje go z pamięci masowej do pamięci. Panel na dole, zasilanie wyłączone, mówi, że niezapisana praca w pamięci przepada, a zapisane pliki w pamięci masowej nadal są.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="367" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<rect class="dg-card" x="84" y="24" width="380" height="190" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(100 40) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M6 19v-3"/><path d="M10 19v-3"/><path d="M14 19v-3"/><path d="M18 19v-3"/><path d="M8 11V9"/><path d="M16 11V9"/><path d="M12 11V9"/><path d="M2 15h20"/><path d="M2 7a2 2 0 0 1 2-2h16a2 2 0 0 1 2 2v1.1a2 2 0 0 0 0 3.837V17a2 2 0 0 1-2 2H4a2 2 0 0 1-2-2v-5.1a2 2 0 0 0 0-3.837Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="142" y="61" font-size="16" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Pamięć (RAM)</text></g>
<text x="118" y="90" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="134" y="90" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Bardzo szybka</text>
<text x="118" y="116" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="134" y="116" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Mała: zwykle od 4 do 64 GB</text>
<text x="118" y="142" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="134" y="142" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Trzyma to, co jest teraz otwarte</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="102" y="168" width="344" height="30" rx="15" fill="#e1edf4" stroke="#8ebcd5" stroke-width="1.2"/><text x="274" y="188" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" text-anchor="middle">Pusta po wyłączeniu zasilania</text></g>
<rect class="dg-card" x="584" y="24" width="380" height="190" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(600 40) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><line x1="22" x2="2" y1="12" y2="12"/><path d="M5.45 5.11 2 12v6a2 2 0 0 0 2 2h16a2 2 0 0 0 2-2v-6l-3.45-6.89A2 2 0 0 0 16.76 4H7.24a2 2 0 0 0-1.79 1.11z"/><line x1="6" x2="6.01" y1="16" y2="16"/><line x1="10" x2="10.01" y1="16" y2="16"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="642" y="61" font-size="16" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Pamięć masowa (SSD lub HDD)</text></g>
<text x="618" y="90" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="634" y="90" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Wolniejsza niż RAM</text>
<text x="618" y="116" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="634" y="116" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Duża: zwykle od 256 GB do kilku TB</text>
<text x="618" y="142" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">•</text>
<text x="634" y="142" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500">Trzyma wszystko, co zachowujesz</text>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="602" y="168" width="344" height="30" rx="15" fill="#e3f0e8" stroke="#96c6a8" stroke-width="1.2"/><text x="774" y="188" font-size="13" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle">Zachowana po wyłączeniu zasilania</text></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M582 119.0H476" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M483 113l-8 6 8 6" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="524" y="89" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600" text-anchor="middle">kopiowane</text>
<text x="524" y="105" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600" text-anchor="middle">przy otwarciu</text>
<rect class="dg-panel" x="24" y="236" width="992" height="92" rx="12" fill="#f0f0ec"/>
<g class="dg-warn"><g class="dg-icon" transform="translate(44 254) scale(1.0833)" fill="none" stroke="#b91c1c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M12 2v10"/><path d="M18.4 6.6a9 9 0 1 1-12.77.04"/></g></g>
<text x="80" y="272" font-size="11" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" letter-spacing="1.2">ZASILANIE WYŁĄCZONE</text>
<g class="dg-warn"><g class="dg-icon" transform="translate(80 288) scale(0.9167)" fill="none" stroke="#b91c1c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="m21.73 18-8-14a2 2 0 0 0-3.48 0l-8 14A2 2 0 0 0 4 21h16a2 2 0 0 0 1.73-3"/><path d="M12 9v4"/><path d="M12 17h.01"/></g></g>
<text x="110" y="305" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">Niezapisana praca w pamięci: stracona</text>
<g class="dg-ok"><g class="dg-icon" transform="translate(544 288) scale(0.9167)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 6 9 17l-5-5"/></g></g>
<text x="574" y="305" font-size="13.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">Zapisane pliki w pamięci masowej: nadal są</text>
<text x="520" y="356" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="middle">Otwarcie pliku lub aplikacji kopiuje go z pamięci masowej do pamięci</text>
</svg></figure>

*Rysunek 2. Pamięć jest szybka i zapomina; pamięć masowa jest wolniejsza i pamięta.*

Są dwa popularne rodzaje pamięci masowej. **SSD** (*solid-state drive*, dysk półprzewodnikowy) nie ma ruchomych części, jest szybki i stosuje się go w prawie każdym nowym telefonie i laptopie. **HDD** (*hard disk drive*, dysk twardy) zapisuje dane na obracających się talerzach: jest wolniejszy, ale tańszy w przeliczeniu na GB, więc nadal spotyka się go tam, gdzie ważniejsza od szybkości jest ilość miejsca.

> [!CHECK]
> Piszesz długi tekst, ale go nie zapisujesz, a potem znika zasilanie. Co dzieje się z tekstem?
>
> - [ ] Zostaje w pamięci masowej, bo pamięć masowa przechowuje wszystko
> - [x] Przepada, bo był tylko w pamięci, która opróżnia się po wyłączeniu zasilania
> - [ ] Przenosi się do procesora
> - [ ] Zapisuje się automatycznie w sieci
>
> Niezapisana praca żyje w RAM, a RAM jest ulotna. Zapisanie kopiuje pracę do pamięci masowej, która ją zachowuje.

### Jednostki: bity, bajty i GB
Komputery przechowują wszystko (tekst, zdjęcia, piosenki) jako liczby złożone tylko z dwóch cyfr, 0 i 1. Jedna taka cyfra to **bit**. Osiem bitów tworzy **bajt**, wystarczający na jedną literę. Większe ilości używają tych samych przedrostków co metry i gramy:

| Jednostka | Rozmiar | Mniej więcej |
|---|---|---|
| 1 **KB** (kilobajt) | 1000 bajtów | krótka wiadomość tekstowa |
| 1 **MB** (megabajt) | 1000 KB | jedno zdjęcie lub minuta muzyki |
| 1 **GB** (gigabajt) | 1000 MB | około 200 piosenek lub godzina wideo w standardowej jakości |
| 1 **TB** (terabajt) | 1000 GB | około 250 000 zdjęć |

Pamięć i pamięć masową mierzy się w bajtach (GB, TB); szybkość sieci mierzy się w bitach na sekundę (na przykład 100 Mbit/s). Uważaj na wielkie litery: `B` to bajty, a `b` to bity, a bajt to 8 bitów.

> [!NOTE]
> Niektóre systemy liczą co 1024 zamiast co 1000. Właściwa nazwa dla 1024 × 1024 × 1024 bajtów to **GiB** (gibibajt), czyli około 7% więcej niż GB. Dlatego dysk sprzedawany jako „1 TB” może w twoim komputerze pokazywać około 931 GB: te same bajty, inna jednostka. Na razie traktuj GB i GiB jako „mniej więcej to samo”.

> [!CHECK]
> Laptop ma 16 GB RAM i dysk SSD 512 GB. Które stwierdzenie jest prawdziwe?
>
> - [ ] Może trzymać w pamięci 512 GB danych
> - [ ] RAM jest większa niż SSD
> - [x] SSD może trzymać znacznie więcej danych niż RAM i zachowuje je po wyłączeniu
> - [ ] 16 GB to szybkość procesora
>
> Pamięć masowa (512 GB) jest znacznie większa niż pamięć (16 GB). Szybkość procesora mierzy się w GHz, a nie w GB.

### System operacyjny
Nie mówisz procesorowi, które bajty ma przenieść ani którą część dysku odczytać. Robi to program zwany **systemem operacyjnym** (**SO**). Pomyśl o kierowniku kuchni: klienci (aplikacje) mówią, czego chcą, a kierownik decyduje, który kucharz to przygotuje, gdzie na blacie co położyć i na której półce spiżarni co leży.

System operacyjny:

- uruchamia komputer, gdy naciskasz przycisk zasilania;
- dzieli procesor i pamięć między wszystkie otwarte aplikacje, żeby sobie nie przeszkadzały;
- porządkuje twoje pliki w **folderach** (zwanych też katalogami): **plik** to jedna nazwana porcja danych, na przykład zdjęcie lub dokument, a folder to pojemnik na pliki i inne foldery;
- komunikuje się ze sprzętem (ekran, klawiatura, drukarka, Wi-Fi), żeby każda aplikacja nie musiała tego robić sama.

Najpopularniejsze to Windows i macOS na komputerach, Linux na serwerach (i na niektórych komputerach), Android i iOS na telefonach. **Aplikacja** (program użytkowy) to program, którego używasz do jakiegoś celu, na przykład przeglądarka lub komunikator. Aplikacje pisze się pod konkretny system operacyjny: program z Windows nie uruchomi się bezpośrednio w macOS.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 448" width="1040" height="448" role="img" aria-labelledby="computer-os-layers-pl-title computer-os-layers-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="computer-os-layers-pl-title">System operacyjny leży między aplikacjami a sprzętem</title>
<desc id="computer-os-layers-pl-desc">Trzy warstwy jedna nad drugą. U góry aplikacje, takie jak przeglądarka, edytor zdjęć, gra i komunikator. W środku system operacyjny, na przykład Windows, macOS, Linux, Android lub iOS, który uruchamia komputer, dzieli procesor i pamięć między aplikacje, zarządza plikami i folderami oraz komunikuje się z każdym urządzeniem. Na dole sprzęt: procesor, pamięć, pamięć masowa i sieć. Aplikacje proszą system operacyjny o to, czego potrzebują, a system operacyjny rozdziela sprzęt.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="447" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<g class="dg-l7"><rect class="dg-tint" x="24" y="24" width="992" height="108" rx="16" fill="#f6f2fd" stroke="#c5a9f0" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(40 37) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#6d28d9" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="7" height="7" x="3" y="3" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="14" y="3" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="14" y="14" rx="1"/><rect width="7" height="7" x="3" y="14" rx="1"/></g>
<text x="66" y="51" font-size="13" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700">Aplikacje</text></g>
<g class="dg-l7"><rect class="dg-card" x="42" y="70" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#b694ec" stroke-width="1.2"/><text x="156.25" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700" text-anchor="middle">Przeglądarka</text></g>
<g class="dg-l7"><rect class="dg-card" x="284.5" y="70" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#b694ec" stroke-width="1.2"/><text x="398.75" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700" text-anchor="middle">Edytor zdjęć</text></g>
<g class="dg-l7"><rect class="dg-card" x="527" y="70" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#b694ec" stroke-width="1.2"/><text x="641.25" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700" text-anchor="middle">Gra</text></g>
<g class="dg-l7"><rect class="dg-card" x="769.5" y="70" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#b694ec" stroke-width="1.2"/><text x="883.75" y="97" font-size="14" class="dg-ink" fill="#6d28d9" font-weight="700" text-anchor="middle">Komunikator</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="24" y="158" width="992" height="124" rx="16" fill="#fbf4f0" stroke="#e7b39e" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(40 171) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g>
<text x="66" y="185" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">System operacyjny</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-card" x="42" y="204" width="180" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e0a086" stroke-width="1.2"/><text x="132" y="231" font-size="14" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">Windows</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-card" x="236" y="204" width="180" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e0a086" stroke-width="1.2"/><text x="326" y="231" font-size="14" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">macOS</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-card" x="430" y="204" width="180" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e0a086" stroke-width="1.2"/><text x="520" y="231" font-size="14" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">Linux</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-card" x="624" y="204" width="180" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e0a086" stroke-width="1.2"/><text x="714" y="231" font-size="14" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">Android</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-card" x="818" y="204" width="180" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e0a086" stroke-width="1.2"/><text x="908" y="231" font-size="14" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">iOS</text></g>
<text x="42" y="270" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Uruchamia komputer, dzieli procesor i pamięć między aplikacje, zarządza plikami i folderami oraz komunikuje się z każdym urządzeniem</text>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="24" y="316" width="992" height="108" rx="16" fill="#f1f7f3" stroke="#a1ccb1" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(40 329) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="16" height="16" x="4" y="4" rx="2"/><rect width="6" height="6" x="9" y="9" rx="1"/><path d="M15 2v2"/><path d="M15 20v2"/><path d="M2 15h2"/><path d="M2 9h2"/><path d="M20 15h2"/><path d="M20 9h2"/><path d="M9 2v2"/><path d="M9 20v2"/></g>
<text x="66" y="343" font-size="13" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Sprzęt</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-card" x="42" y="362" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.2"/><text x="156.25" y="389" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle">Procesor</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-card" x="284.5" y="362" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.2"/><text x="398.75" y="389" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle">Pamięć</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-card" x="527" y="362" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.2"/><text x="641.25" y="389" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle">Pamięć masowa</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-card" x="769.5" y="362" width="228.5" height="44" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.2"/><text x="883.75" y="389" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle">Sieć</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M520.0 134V148" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M514 147l6 8 6-8" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-bg-plain" x="599.66" y="134" width="320.68" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="760" y="150.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle">proszą system operacyjny o to, czego potrzebują</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M520.0 284V306" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M514 305l6 8 6-8" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-bg-plain" x="641.52" y="288" width="236.96" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="760" y="304.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle">system operacyjny rozdziela sprzęt</text></g>
</svg></figure>

*Rysunek 3. Aplikacje nigdy nie rozmawiają ze sprzętem bezpośrednio: system operacyjny jest pośrodku.*

Fizyczne części (procesor, pamięć, pamięć masowa, karta sieciowa) nazywamy **sprzętem** (*hardware*). Programy, w tym system operacyjny i aplikacje, nazywamy **oprogramowaniem** (*software*).

> [!CHECK]
> Jakie jest główne zadanie systemu operacyjnego?
>
> - [ ] Trwale przechowywać wszystkie twoje pliki
> - [ ] Sprawiać, by procesor pracował z wyższym taktowaniem GHz
> - [x] Zarządzać sprzętem i dzielić go między aplikacje
> - [ ] Łączyć komputer z dostawcą usług internetowych
>
> SO leży między aplikacjami a sprzętem i decyduje, kto korzysta z procesora, pamięci i pamięci masowej. Korzysta z pamięci masowej i sieci, ale nie jest żadną z nich.

## Jak to działa
Oto, co się dzieje, gdy otwierasz zdjęcie, z użyciem wyłącznie opisanych wyżej części.

1. Klikasz dwukrotnie zdjęcie. System operacyjny prosi pamięć masową o plik.
2. Pamięć masowa wysyła dane pliku, a system operacyjny umieszcza ich kopię w pamięci.
3. Procesor odczytuje tę kopię i ustala, co wyświetlić na ekranie. Robi to za ciebie aplikacja do edycji zdjęć.
4. Zdjęcie się pojawia. Jeśli je edytujesz, zmiany zachodzą tylko w pamięci.
5. Gdy zapisujesz, system operacyjny kopiuje nową wersję z pamięci z powrotem do pamięci masowej.
6. Jeśli zdjęcie jest przechowywane online, sieć przenosi je między twoim komputerem a serwerem.

Zauważ, że każda część ma jedno zadanie, a system operacyjny je koordynuje.

## Przykład praktyczny
Wróćmy do oferty z początku: **„2 vCPU, 4 GB RAM, dysk 50 GB”**. Teraz potrafisz ją przeczytać.

| W ofercie | Która część | Co to dla ciebie znaczy |
|---|---|---|
| 2 vCPU | Procesor | Dwóch „wirtualnych” kucharzy: możesz wykonywać około dwóch zadań naraz |
| 4 GB RAM | Pamięć | Blat o rozmiarze 4 GB: wystarczy na małą stronę, ciasno przy wielu programach naraz |
| Dysk 50 GB | Pamięć masowa | Spiżarnia 50 GB: miejsce na system, twoją stronę i jej pliki |

Litera „v” w **vCPU** oznacza wirtualny. Firma chmurowa posiada duże fizyczne komputery i dzieli każdy z nich między wielu klientów; twój „serwer” to wycinek jednego z nich, a vCPU to udział w fizycznym procesorze. Jak to działa, zobaczysz w kolejnych modułach. Na razie zauważ, że oferta wymienia te same części, które już znasz: procesor, pamięć i pamięć masową, a sieć i system operacyjny są dodatkiem.

> [!NOTE]
> Dostawcy nie definiują vCPU jednakowo (często jest to jeden procesor logiczny, czyli pół rdzenia w systemie z hyper-threadingiem). Gdy ma to znaczenie, przeczytaj dokumentację dostawcy.

> [!CHECK]
> Serwer opisano jako „8 vCPU, 32 GB RAM, dysk 500 GB”. Która liczba mówi, ile danych może zachować po wyłączeniu?
>
> - [ ] 8, czyli vCPU
> - [ ] 32 GB, czyli RAM
> - [x] 500 GB, czyli dysk
> - [ ] Żadna
>
> Dysk to pamięć masowa, a pamięć masowa zachowuje dane bez zasilania. RAM opróżnia się po wyłączeniu zasilania, a vCPU opisują moc obliczeniową.

## Typowe błędy
- **Mylenie pamięci z pamięcią masową** — „Mam 512 GB pamięci” zwykle oznacza pamięć masową. Mówiąc RAM, masz na myśli blat; mówiąc pamięć masowa, spiżarnię.
- **Przekonanie, że więcej GHz zawsze oznacza szybciej** — liczą się też rdzenie, konstrukcja i wykonywana praca. Porównuj procesory ostrożnie.
- **Zapominanie o zapisywaniu** — praca w pamięci przepada po wyłączeniu zasilania. Zapisuj często albo używaj aplikacji, które zapisują automatycznie.
- **Mylenie MB i Mb** — MB to megabajty (rozmiary plików), Mb to megabity (szybkości sieci). Jeden bajt to 8 bitów.
- **Oczekiwanie, że program z jednego SO zadziała w innym** — aplikacja stworzona dla Windows nie uruchomi się bezpośrednio na Androidzie. Sprawdź, jakie systemy obsługuje aplikacja.

## Kwestie bezpieczeństwa
- Utrzymuj system operacyjny i aplikacje **zaktualizowane**: aktualizacje łatają luki w zabezpieczeniach, z których korzystają atakujący.
- Pamięć jest czyszczona po wyłączeniu zasilania, ale pamięć masowa zachowuje twoje dane. Zanim oddasz lub sprzedasz komputer albo telefon, użyj opcji „przywróć ustawienia” lub „wymaż”, aby nie dało się odzyskać twoich plików.
- Zgubione urządzenia stanowią zagrożenie dla danych w pamięci masowej. Włączenie **szyfrowania dysku** (BitLocker w Windows, FileVault w macOS, opcja szyfrowania podczas instalacji Linuksa, szyfrowanie urządzenia w telefonach) sprawia, że złodziej nie odczyta plików bez twojego hasła.
- Twórz kopie zapasowe ważnych plików w drugim miejscu. Dysk może się zepsuć bez ostrzeżenia.

## Podsumowanie
- Komputer ma procesor (wykonuje pracę), pamięć (to, co jest teraz otwarte), pamięć masową (to, co jest zachowane) i połączenie sieciowe.
- Pamięć (RAM) jest szybka i traci zawartość po wyłączeniu zasilania; pamięć masowa jest wolniejsza, większa i zachowuje dane.
- Parametry używają jednostek: GHz dla szybkości procesora, rdzenie dla zadań wykonywanych naraz, GB i TB dla pamięci i pamięci masowej.
- System operacyjny zarządza sprzętem i dzieli go między aplikacje; Windows, macOS, Linux, Android i iOS to popularne systemy.
- Oferta chmurowa taka jak „2 vCPU, 4 GB RAM, dysk 50 GB” wymienia te same części.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Procesor (CPU) | Część komputera, która wykonuje pracę, idąc za instrukcjami. CPU to skrót od *central processing unit* (centralna jednostka przetwarzająca). |
| Pamięć (RAM) | Szybka, mała, tymczasowa przestrzeń na to, czego używasz w tej chwili. RAM to skrót od *random-access memory* (pamięć o dostępie swobodnym). |
| Pamięć masowa | Wolniejsza, większa przestrzeń, która przechowuje pliki, aplikacje i system operacyjny nawet bez zasilania. |
| Sieć | Połączenie między komputerem a innymi komputerami lub Internetem. |
| Serwer | Komputer zbudowany do odpowiadania na żądania innych komputerów, zwykle bez ekranu. |
| Taktowanie | Liczba kroków na sekundę, które może wykonać procesor, mierzona w GHz. |
| GHz | Gigaherc: miliard cykli na sekundę. |
| Rdzenie | Oddzielne jednostki przetwarzające wewnątrz jednego procesora; każda może pracować nad innym zadaniem. |
| Ulotna | Traci zawartość po wyłączeniu zasilania (jak RAM). |
| Nieulotna | Zachowuje zawartość bez zasilania (jak pamięć masowa). |
| SSD | *Solid-state drive* (dysk półprzewodnikowy): szybka pamięć masowa bez ruchomych części. |
| HDD | *Hard disk drive* (dysk twardy): pamięć masowa na obracających się talerzach; wolniejsza, ale tańsza w przeliczeniu na GB. |
| Bit | Jedno 0 lub 1, najmniejsza jednostka danych. |
| Bajt | Osiem bitów; wystarczy na jedną literę. |
| KB, MB, GB, TB | Kilobajt, megabajt, gigabajt i terabajt: każdy to 1000 razy poprzedni, zaczynając od bajtu. |
| GiB | Gibibajt: 1024 × 1024 × 1024 bajtów, około 7% więcej niż GB. |
| System operacyjny (SO) | Oprogramowanie, które uruchamia komputer, zarządza sprzętem i dzieli go między aplikacje. |
| Plik | Jedna nazwana porcja danych, na przykład zdjęcie lub dokument. |
| Folder | Pojemnik na pliki i inne foldery. |
| Aplikacja | Program, którego używasz do wykonania zadania, na przykład przeglądarka. |
| Sprzęt | Fizyczne części komputera. |
| Oprogramowanie | Programy: system operacyjny i aplikacje. |
| vCPU | Wirtualny procesor: udział w fizycznym procesorze przydzielony serwerowi w chmurze. |
| Szyfrowanie dysku | Zaszyfrowanie zapisanych danych tak, aby dało się je odczytać tylko przy użyciu właściwego hasła. |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Wyjaśnij własnymi słowami, korzystając z obrazka z kuchnią, dlaczego komputer potrzebuje zarówno pamięci, jak i pamięci masowej.
2. Telefon ma parametry „6 GB RAM, 128 GB pamięci masowej”. Która liczba ogranicza, ile zdjęć może przechowywać, a która ile aplikacji może mieć naraz otwartych?
3. Dlaczego nie można po prostu zainstalować aplikacji z Windows na telefonie?

## Źródła
- [How computers work, Khan Academy](https://www.khanacademy.org/computing/computer-science/how-computers-work2)
- [Prefixes for binary multiples (KiB, MiB, GiB), NIST](https://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html)