---
title: "IPv6: adresowanie, autokonfiguracja i współistnienie"
domain: networking
level: intermediate
duration: "60 min"
objectives:
  - "Wyjaśnić, dlaczego istnieje IPv6 i czym różni się od IPv4: format nagłówka, nagłówki rozszerzeń, brak broadcastu oraz adresowanie end-to-end bez NAT."
  - "Czytać i zapisywać adresy IPv6 zgodnie z RFC 5952 oraz rozpoznawać typy i zasięgi adresów: globalny unicast, unique local (ULA), link-local, multicast, anycast, loopback (`::1`) i nieokreślony (`::`)."
  - "Wyjaśnić, jak host konfiguruje się sam: Neighbor Discovery Protocol (NDP, protokół wykrywania sąsiadów), Router Advertisement i ich flagi, Stateless Address Autoconfiguration (SLAAC, bezstanowa autokonfiguracja adresów), adresy tymczasowe (prywatności) oraz DHCPv6."
  - "Zaplanować podział IPv6 na podsieci dla lokalizacji: `/48` lub `/56` na lokalizację i `/64` na segment sieci."
  - "Porównać strategie współistnienia (dual stack, NAT64/DNS64) i ocenić ryzyka specyficzne dla IPv6: fałszywe Router Advertisement, nadmiernie filtrowany ICMPv6 oraz reguły zapory obejmujące tylko IPv4."
lang: pl
source_hash: c468d608f57a
---

# IPv6: adresowanie, autokonfiguracja i współistnienie

## Dlaczego to ważne
Twoja firma twierdzi, że „nie używa IPv6”. Potem gość-konsultant podłącza podróżny router do gniazda w sali konferencyjnej. W ciągu kilku sekund połowa laptopów na tym piętrze dostaje nowy adres i nową trasę domyślną, a ich ruch zaczyna płynąć przez urządzenie konsultanta zamiast przez firmową zaporę. Nikt niczego nie konfigurował. Każdy nowoczesny system operacyjny ma domyślnie włączony **Internet Protocol version 6 (IPv6, protokół internetowy w wersji 6)** i ufa pierwszemu routerowi, który się ogłosi.

W tym samym tygodniu dział marketingu pyta, dlaczego część klientów mobilnych wchodzi na stronę przez IPv6, skoro strona nie ma żadnego adresu IPv6. Ich operator prowadzi sieć wyłącznie z IPv6 i tłumaczy na IPv4 na swojej krawędzi. IPv6 jest już w Twojej sieci i w rękach Twoich klientów, czy to zaplanowałeś, czy nie. Ta lekcja daje Ci to, czego potrzebujesz, by czytać jego adresy, rozumieć, jak hosty się konfigurują, planować lokalizację i zamykać luki, które zostawia myślenie „tylko IPv4”.

## Cele nauki
- Wyjaśnić, dlaczego istnieje IPv6 i czym różni się od IPv4: format nagłówka, nagłówki rozszerzeń, brak broadcastu oraz adresowanie end-to-end bez NAT.
- Czytać i zapisywać adresy IPv6 zgodnie z RFC 5952 oraz rozpoznawać typy i zasięgi adresów: globalny unicast, unique local (ULA), link-local, multicast, anycast, loopback (`::1`) i nieokreślony (`::`).
- Wyjaśnić, jak host konfiguruje się sam: Neighbor Discovery Protocol (NDP, protokół wykrywania sąsiadów), Router Advertisement i ich flagi, Stateless Address Autoconfiguration (SLAAC, bezstanowa autokonfiguracja adresów), adresy tymczasowe (prywatności) oraz DHCPv6.
- Zaplanować podział IPv6 na podsieci dla lokalizacji: `/48` lub `/56` na lokalizację i `/64` na segment sieci.
- Porównać strategie współistnienia (dual stack, NAT64/DNS64) i ocenić ryzyka specyficzne dla IPv6: fałszywe Router Advertisement, nadmiernie filtrowany ICMPv6 oraz reguły zapory obejmujące tylko IPv4.

## Kluczowe pojęcia

### Dlaczego IPv6 i co się zmieniło
IPv4 ma adresy 32-bitowe: łącznie około 4,3 miliarda, a użytecznych znacznie mniej po odjęciu zakresów prywatnych, multicast i zarezerwowanych. Internet Assigned Numbers Authority (IANA) przekazała ostatnie wolne bloki IPv4 regionalnym rejestrom internetowym (RIR, Regional Internet Registries) w lutym 2011 roku, a od tego czasu RIR-y wyczerpały także zwykłe przydziały. Branża rozciągnęła IPv4 dzięki **translacji adresów sieciowych (NAT, network address translation)**: wiele adresów prywatnych (RFC 1918) dzieli jeden adres publiczny. Operatorzy dokładają teraz drugą warstwę, Carrier-Grade NAT (CGNAT, przestrzeń współdzielona z RFC 6598), nad NAT-em routera domowego.

NAT działa, ale ma skutki uboczne:
- **Hosty przestają być osiągalne end-to-end.** Połączenia przychodzące wymagają przekierowania portów, a aplikacje peer-to-peer (głos, gry, wideorozmowy) potrzebują pomocników, by przejść przez NAT.
- **Stan pośrodku.** Urządzenie NAT trzyma tablicę każdego przepływu. Może zabraknąć mu portów, a po restarcie wszystkie połączenia się zrywają.
- **Logowanie staje się trudniejsze.** Aby ustalić, kto co zrobił, potrzebny jest adres publiczny, port, dokładna sygnatura czasowa, a potem logi NAT.

IPv6 ma adresy 128-bitowe: 2¹²⁸, czyli około 3,4 × 10³⁸. To wystarczy, by dać każdemu segmentowi sieci 2⁶⁴ adresów, a każdej lokalizacji dziesiątki tysięcy segmentów. NAT nie jest już potrzebny do oszczędzania adresów, więc każdy host może znów mieć globalnie unikalny adres. O osiągalności decyduje wtedy Twoja zapora, a nie przypadkowy skutek translacji adresów.

IPv6 (RFC 8200) to nie tylko „IPv4 z dłuższymi adresami”. Projektanci uporządkowali też nagłówek i przenieśli kilka zadań:

| | IPv4 | IPv6 |
|---|---|---|
| Rozmiar adresu | 32 bity | 128 bitów |
| Nagłówek | 20–60 bajtów; opcje wewnątrz nagłówka | Stałe **40 bajtów**; opcje przeniesione do **nagłówków rozszerzeń** |
| Suma kontrolna nagłówka | Tak, przeliczana na każdym przeskoku | Brak (warstwa łącza oraz Transmission Control Protocol, TCP, i User Datagram Protocol, UDP, już sprawdzają; suma kontrolna UDP jest w IPv6 obowiązkowa) |
| Fragmentacja | Przez nadawcę lub dowolny router | Tylko przez host źródłowy; routery nigdy nie fragmentują |
| Minimalna maksymalna jednostka transmisji (MTU, maximum transmission unit), jaką musi przenosić każde łącze | 68 bajtów (RFC 791) | 1280 bajtów |
| Licznik przeskoków | Time to Live (TTL) | **Hop Limit** (to samo zadanie, uczciwa nazwa) |
| Broadcast | Tak | **Brak**: zastąpiony multicastem |
| Rozpoznawanie adresów (IP → adres kontroli dostępu do medium, MAC) | Address Resolution Protocol (ARP) | Neighbor Discovery (NDP), przenoszony w Internet Control Message Protocol for IPv6 (ICMPv6) |
| Konfiguracja adresów | Ręczna lub Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP) | SLAAC i/lub DHCP dla IPv6 (DHCPv6), albo ręczna |
| EtherType w Ethernecie | `0x0800` | `0x86DD` |
| Rola ICMP | Pomocny, często filtrowany | **Kluczowy**: zależą od niego NDP i wykrywanie MTU ścieżki |

Stały nagłówek IPv6 ma tylko osiem pól:

| Pole | Bity | Zadanie |
|---|---|---|
| Version | 4 | Zawsze `6`. |
| Traffic Class | 8 | Znakowanie jakości usług (Differentiated Services Code Point, DSCP, i Explicit Congestion Notification, ECN), jak w IPv4. |
| Flow Label | 20 | Pozwala źródłu oznaczać pakiety jednego przepływu, na przykład do równoważenia obciążenia. |
| Payload Length | 16 | Bajty po 40-bajtowym nagłówku, wraz z nagłówkami rozszerzeń. |
| Next Header | 8 | Co następuje dalej: nagłówek rozszerzenia lub protokół wyższej warstwy (`6` TCP, `17` UDP, `58` ICMPv6). |
| Hop Limit | 8 | Zmniejszany przez każdy router; przy 0 pakiet jest odrzucany. |
| Source address | 128 | |
| Destination address | 128 | |

**Nagłówki rozszerzeń** leżą między stałym nagłówkiem a danymi, połączone polem Next Header. Najczęstsze to Hop-by-Hop Options (`0`), Routing (`43`), Fragment (`44`), Encapsulating Security Payload (`50`), Authentication Header (`51`) i Destination Options (`60`). Routery na trasie muszą spojrzeć tylko na stały nagłówek (oraz Hop-by-Hop Options, jeśli występuje), co upraszcza przekazywanie.

Ponieważ routery nigdy nie fragmentują, router, który dostaje pakiet zbyt duży dla następnego łącza, odrzuca go i odsyła do źródła komunikat ICMPv6 **Packet Too Big** (typ 2). Źródło zmniejsza wtedy rozmiar pakietów. To **wykrywanie MTU ścieżki (PMTUD, path MTU discovery)** (RFC 8201), które działa tylko wtedy, gdy komunikaty Packet Too Big docierają do celu. Zapamiętaj to do sekcji o bezpieczeństwie.

> [!CHECK]
> Pakiet IPv6 o rozmiarze 1500 bajtów dociera do routera, którego następne łącze ma MTU 1400 bajtów. Co robi router?
>
> - [ ] Dzieli pakiet na dwa fragmenty i przekazuje oba
> - [ ] Zeruje flagę „don't fragment” i mimo to przekazuje pakiet
> - [x] Odrzuca pakiet i wysyła do źródła komunikat ICMPv6 Packet Too Big
>
> Routery IPv6 nigdy nie fragmentują. Źródło poznaje mniejsze MTU z komunikatu Packet Too Big i wysyła mniejsze pakiety; tylko źródło może fragmentować, używając nagłówka rozszerzenia Fragment.

### Zapisywanie adresów IPv6
Adres IPv6 to 128 bitów zapisanych jako osiem grup po cztery cyfry szesnastkowe, oddzielonych dwukropkami. Każda grupa to 16 bitów. Zapisany w całości adres jest długi:

```text
2001:0db8:0000:0000:0000:ff00:0042:8329
```

Ten sam adres można skracać na wiele sposobów, a różne narzędzia wypisywały go inaczej. Utrudniało to przeszukiwanie logów i porównywanie konfiguracji. **RFC 5952** ustala jedną kanoniczną postać tekstową. Stosuj jej reguły w tej kolejności:

1. **Używaj małych liter** w cyfrach szesnastkowych: `2001:DB8::1` staje się `2001:db8::1`.
2. **Pomijaj zera wiodące** w każdej grupie: `0db8` staje się `db8`, `0042` staje się `42`, `0000` staje się `0`.
3. **Zastąp najdłuższy ciąg kolejnych grup złożonych z samych zer przez `::`**, ale tylko jeśli ciąg ma co najmniej dwie grupy.
4. **Jeśli dwa ciągi są równie długie**, skracaj ten **położony najbardziej na lewo**.
5. **Nigdy nie używaj `::` dla pojedynczej grupy zer** i nigdy nie używaj `::` więcej niż raz (czytelnik nie wiedziałby, ile zer ukrywa każde z nich).

| Postać pełna | Postać RFC 5952 | Pokazana reguła |
|---|---|---|
| `2001:0db8:0000:0000:0000:ff00:0042:8329` | `2001:db8::ff00:42:8329` | Zera wiodące pominięte; trzy grupy zer stają się `::` |
| `2001:0db8:0000:0000:0001:0000:0000:0001` | `2001:db8::1:0:0:1` | Dwa ciągi po dwie grupy: skracany jest lewy |
| `2001:0db8:0000:0000:0001:0000:0000:0000` | `2001:db8:0:0:1::` | Ciągi dwóch i trzech grup: wygrywa dłuższy, nawet po prawej |
| `2001:0db8:0000:0001:0001:0001:0001:0001` | `2001:db8:0:1:1:1:1:1` | Pojedyncza grupa zer pozostaje `0` |
| `0000:0000:0000:0000:0000:0000:0000:0001` | `::1` | Adres loopback |
| `0000:0000:0000:0000:0000:0000:0000:0000` | `::` | Adres nieokreślony |

Aby **rozwinąć** adres, zrób odwrotnie: uzupełnij każdą grupę do czterech cyfr, potem wypełnij `::` tyloma grupami `0000`, ile trzeba, by dojść do ośmiu.

Prefiksy używają tej samej notacji CIDR (Classless Inter-Domain Routing) co IPv4: `2001:db8:acad::/48` oznacza „pierwsze 48 bitów jest stałe”. Ponieważ dwukropek oddziela też host od portu, adresy URL i ciągi `host:port` ujmują adres w nawiasy kwadratowe: `https://[2001:db8::10]:8443/`.

> [!NOTE]
> Wszystkie przykłady globalne w tym module używają `2001:db8::/32`, prefiksu zarezerwowanego na dokumentację przez RFC 3849. Nigdy nie jest routowany w Internecie.

> [!CHECK]
> Jaka jest postać RFC 5952 adresu `2001:0db8:0000:0042:0000:0000:0000:0001`?
>
> - [ ] `2001:db8::42::1`
> - [ ] `2001:db8::42:0:0:0:1`
> - [x] `2001:db8:0:42::1`
> - [ ] `2001:DB8:0:42::1`
>
> Ciąg trzech grup zer po `42` jest najdłuższy, więc staje się `::`. Pojedyncza grupa zer po `db8` pozostaje `0`. Dwa `::` byłyby niejednoznaczne, a RFC 5952 wymaga małych liter.

### Typy i zasięgi adresów
IPv6 nie ma broadcastu. Ma trzy rodzaje adresów: **unicast** (jeden interfejs), **multicast** (każdy interfejs, który dołączył do grupy) i **anycast** (najbliższy z kilku interfejsów dzielących jeden adres unicast). Każdy adres ma też **zasięg** (scope): część sieci, w której jest ważny i unikalny.

| Typ | Prefiks | Zasięg | Przykład | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| **Globalny adres unicast (GUA, global unicast address)** | `2000::/3` | Globalny | `2001:db8:acad:10::1` | Routowalny w Internecie; odpowiednik IPv6 publicznego adresu IPv4. |
| **Unikalny adres lokalny (ULA, unique local address)** | `fc00::/7` (w praktyce `fd00::/8`) | Zasięg globalny, ale routowany tylko wewnątrz lokalizacji lub między lokalizacjami, które się umówią | `fd8f:3c2a:61e4:10::1` | Jak RFC 1918, ale każda lokalizacja wybiera losowy 40-bitowy ID globalny (RFC 4193), więc łączenie dwóch sieci rzadko powoduje konflikty. |
| **Link-local** | `fe80::/10` (hosty używają `fe80::/64`) | Jedno łącze | `fe80::200:5eff:fe00:5310` | Każdy interfejs IPv6 ma taki adres, zawsze. Nigdy nie jest przekazywany przez routery. |
| **Multicast** | `ff00::/8` | Określony polem zasięgu | `ff02::1` | Zastępuje broadcast. Zobacz niżej. |
| Anycast | (z przestrzeni unicast) | Taki jak prefiks unicast | `2001:db8:acad:10::` | Wygląda jak unicast; kilka interfejsów go dzieli, a routing dostarcza do najbliższego. |
| **Loopback** | `::1/128` | Sam host | `::1` | Jak `127.0.0.1`. |
| **Nieokreślony** | `::/128` | Brak | `::` | „Jeszcze bez adresu”: adres źródłowy hosta, który go nie ma. |
| IPv4-mapped | `::ffff:0:0/96` | Sam host | `::ffff:192.0.2.10` | Tak API gniazd w dual stack przedstawia partnera IPv4. Nie jest wysyłany w sieci. |

Kilka punktów wymaga szczegółów:

- **Budowa globalnego unicastu.** GUA dzieli się zwykle na globalny prefiks routingu (od dostawcy usług internetowych, ISP, lub RIR), ID podsieci (wybierasz je Ty) i 64-bitowy **identyfikator interfejsu** (IID, interface ID), który identyfikuje interfejs w jego segmencie. Rysunek 1 pokazuje ten podział.
- **ID globalny ULA.** Po `fd` następuje 40-bitowy ID globalny, który generujesz losowo, na przykład `fd8f:3c2a:61e4::/48`. Nie wybieraj `fd00::/48` ani innych łatwych do odgadnięcia wartości: to losowe ID sprawiają, że ULA dwóch firm nie nakładają się po fuzji. Połowa `fc00::/8` jest zarezerwowana i nieużywana.
- **Zasięg multicast.** W `ff0X::` czwarta cyfra szesnastkowa to zasięg: `1` interface-local, `2` link-local, `5` site-local, `8` organization-local, `e` globalny. Znane grupy link-local to m.in. `ff02::1` (wszystkie węzły), `ff02::2` (wszystkie routery) i `ff02::1:2` (wszystkie serwery i agenci przekazujący DHCPv6).
- **Multicast solicited-node.** Dla każdego posiadanego adresu unicast host dołącza do `ff02::1:ff` z doklejonymi **ostatnimi 24 bitami** adresu. `2001:db8:acad:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21` → `ff02::1:fff0:6d21`. Neighbor Discovery wysyła pytania do tej grupy, więc niepokojonych jest tylko kilka hostów, których adresy kończą się tak samo. Porównaj to z broadcastem ARP, który przerywa pracę każdego hosta w segmencie.

![Globalny adres unicast IPv6 podzielony na 48-bitowy globalny prefiks routingu, 16-bitowe ID podsieci i 64-bitowy identyfikator interfejsu, z zaznaczonym prefiksem lokalizacji /48 i prefiksem sieci /64](../../../assets/diagrams/ipv6-gua-structure.pl.svg)

*Rysunek 1. Budowa globalnego adresu unicast. Lokalizacja dostaje /48; Ty wybierasz ID podsieci dla każdego segmentu; identyfikator interfejsu hosta wypełnia ostatnie 64 bity.*

**Host ma kilka adresów naraz.** Interfejs typowego laptopa ma adres link-local, stabilny adres globalny, jeden lub więcej tymczasowych adresów globalnych (zobacz autokonfigurację niżej), być może ULA, a do tego `::1` na interfejsie loopback. Nasłuchuje też w kilku grupach multicast. To normalne, nie błąd konfiguracji.

**Adresy link-local wymagają ID strefy.** Każdy interfejs ma adres w `fe80::/64`, więc samo `fe80::1` jest niejednoznaczne na maszynie z Wi-Fi i Ethernetem: które łącze? Dodajesz **ID strefy** (RFC 4007) po znaku `%`: `fe80::1%eth0` w Linuksie, `fe80::1%en0` w macOS albo numeryczny indeks interfejsu, jak `fe80::1%12`, w Windows.

> [!CHECK]
> Interfejs hosta pokazuje adresy `fe80::4c3e:9b12:a7f0:6d21`, `2001:db8:acad:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21` i `fd8f:3c2a:61e4:10::25`. Który z nich może bezpośrednio osiągnąć serwer w Internecie?
>
> - [ ] `fe80::4c3e:9b12:a7f0:6d21`, bo jest unikalny dla tego interfejsu
> - [x] `2001:db8:acad:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21`, globalny adres unicast
> - [ ] `fd8f:3c2a:61e4:10::25`, bo ULA mają zasięg globalny
> - [ ] Żaden: hosty IPv6 są osiągalne tylko przez NAT
>
> Tylko adres z `2000::/3` jest routowany w Internecie (oczywiście w prawdziwym życiu, nie z prefiksu dokumentacyjnego). Adresy link-local nigdy nie opuszczają łącza, a ULA są routowane tylko wewnątrz lokalizacji, choć są globalnie unikalne.

### Neighbor Discovery i autokonfiguracja
**Neighbor Discovery Protocol (NDP)** (RFC 4861) to zestaw komunikatów ICMPv6, których hosty i routery używają w łączu. Zastępuje ARP, wykrywanie routerów ICMP i przekierowania ICMP z IPv4. Pracę wykonuje pięć typów komunikatów:

| Typ ICMPv6 | Komunikat | Nadawca → odbiorca | Zadanie |
|---|---|---|---|
| 133 | **Router Solicitation (RS)** | Host → `ff02::2` | „Są tu jakieś routery? Ogłoście się teraz.” |
| 134 | **Router Advertisement (RA)** | Router → `ff02::1` (okresowo lub w odpowiedzi na RS) | Ogłasza router, prefiksy w łączu, flagi, MTU i często serwery Domain Name System (DNS). |
| 135 | **Neighbor Solicitation (NS)** | Węzeł → grupa solicited-node (lub unicast) | „Kto ma ten adres? Jaki jest Twój adres MAC warstwy łącza?” Służy też do wykrywania zduplikowanych adresów i sprawdzania osiągalności. |
| 136 | **Neighbor Advertisement (NA)** | Węzeł → pytający (lub `ff02::1`) | „Ten adres jest mój; oto mój adres MAC.” |
| 137 | **Redirect** | Router → host | „Do tego celu użyj lepszego następnego przeskoku w tym łączu.” |

Komunikaty NDP są wysyłane z Hop Limit 255, a odbiorcy odrzucają każdy, który przychodzi z niższą wartością. Pakiet z innej sieci przeszedłby przez router i stracił co najmniej jeden przeskok, więc ta kontrola zatrzymuje fałszowanie spoza łącza. Nic nie daje przeciw napastnikowi w tym samym łączu (zobacz Kwestie bezpieczeństwa).

Każdy host prowadzi **pamięć podręczną sąsiadów** (neighbor cache), czyli wersję IPv6 tablicy ARP. Wpisy przechodzą przez stany takie jak `INCOMPLETE` (zapytano, brak odpowiedzi), `REACHABLE` (niedawno potwierdzony), `STALE` (od pewnego czasu niepotwierdzony; sprawdzany ponownie przy następnym użyciu), `DELAY` i `PROBE`.

**Router Advertisement napędzają autokonfigurację.** RA niesie:
- **czas życia routera** (router lifetime): jeśli nie jest zerowy, hosty używają tego routera jako bramy domyślnej. Trasa domyślna zawsze pochodzi z RA, nigdy z DHCPv6.
- jedną lub więcej **Prefix Information Option (PIO)**, każda z prefiksem (zwykle `/64`), czasami życia ważnym i preferowanym oraz flagami: **L** (on-link: hosty z tego prefiksu są osiągalne bezpośrednio) i **A** (autonomous: hosty mogą zbudować własny adres z tego prefiksu za pomocą SLAAC).
- dwie flagi w nagłówku RA: **M** (Managed: adresy są dostępne z DHCPv6) i **O** (Other configuration: inne ustawienia, jak serwery DNS, są dostępne z DHCPv6).
- opcjonalne dodatki, jak MTU łącza i serwery DNS w opcji Recursive DNS Server (RDNSS) (RFC 8106).

| M | O | A (w PIO) | Co zwykle robią hosty |
|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 | Tylko SLAAC. Serwery DNS pochodzą z opcji RDNSS w RA. |
| 0 | 1 | 1 | SLAAC dla adresów; **bezstanowy DHCPv6** dla pozostałych ustawień (DNS, lista przeszukiwania domen, serwery Network Time Protocol (NTP)). |
| 1 | (dowolne) | 0 | **Stanowy DHCPv6** przydziela adresy; bez SLAAC. |
| 1 | (dowolne) | 1 | Oba: hosty mogą mieć adres SLAAC i adres DHCPv6. |

> [!NOTE]
> M i O to wskazówki, a systemy operacyjne interpretują je różnie. Na przykład Android nie implementuje przydzielania adresów przez stanowy DHCPv6, więc w sieci z M=1, A=0 urządzenia z Androidem mają tylko adres link-local. Przetestuj wybraną kombinację na klientach, które naprawdę masz.

**Stateless Address Autoconfiguration (SLAAC)** (RFC 4862) pozwala hostowi zbudować własny adres globalny: prefiks z RA (64 bity) + identyfikator interfejsu, który host sam generuje (64 bity). Żaden serwer nie przechowuje stanu. Sposób wyboru identyfikatora interfejsu zmieniał się z czasem:

| Metoda | Jak powstaje identyfikator interfejsu | Prywatność |
|---|---|---|
| **Zmodyfikowany EUI-64** (64-bit Extended Unique Identifier; RFC 4291, Dodatek A) | Z 48-bitowego adresu MAC: wstaw `ff:fe` pośrodku i odwróć bit uniwersalny/lokalny. MAC `00:00:5e:00:53:10` → IID `200:5eff:fe00:5310`. | Słaba: ten sam IID w każdej sieci zdradza adres MAC i pozwala śledzić urządzenie między sieciami. RFC 8064 odradza tę metodę. |
| **Stabilna prywatność** (RFC 7217) | Skrót z prefiksu, interfejsu, tajnego klucza i innych danych. | Dobra: stały w jednej sieci (przydatne dla serwerów, logów, reguł zapory), inny w każdej innej. |
| **Adresy tymczasowe** (RFC 8981) | Losowe, regularnie generowane na nowo (zwykle mniej więcej raz dziennie). Używane jako źródło połączeń wychodzących. | Najlepsze dla klientów: zdalne serwery nie mogą powiązać dzisiejszych połączeń z jutrzejszymi. |

Typowy klient ma adres stabilnej prywatności (dla połączeń przychodzących i zarządzania) **oraz** adres tymczasowy (dla połączeń wychodzących). Stary adres tymczasowy pozostaje ważny jeszcze jakiś czas po pojawieniu się nowego, aby istniejące połączenia się nie zerwały.

**DHCPv6** (RFC 8415) to alternatywa stanowa. Klienci wysyłają na `ff02::1:2` z portu UDP 546 na port 547 i są identyfikowani przez DHCP Unique Identifier (DUID), a nie adres MAC. DHCPv6 jest przydatny, gdy potrzebujesz centralnego rejestru, które urządzenie ma który adres, lub do rozdawania opcji, których RA nie przeniesie. Dwie różnice względem DHCP z IPv4 zaskakują wiele osób:
- **DHCPv6 nie dostarcza bramy domyślnej.** Nie ma opcji „router”. Hosty poznają trasę domyślną tylko z RA, więc sieć wyłącznie z DHCPv6 nadal potrzebuje RA.
- **DHCPv6 nie podaje hostowi długości prefiksu** przydzielonego adresu. Hosty zwykle instalują go jako `/128`, a on-link `/64` poznają z flagi L w RA.

DHCPv6 ma też zadanie między routerami, **delegowanie prefiksów (DHCPv6-PD, prefix delegation)**: sprzęt Twojego ISP deleguje `/56` lub `/48` do routera brzegowego, który potem wydziela `/64` dla swoich sieci LAN.

> [!CHECK]
> Sieć używa stanowego DHCPv6 do adresów (M=1, A=0). Hosty dostają adres, ale nie docierają do niczego poza własną podsiecią. Jaka jest najbardziej prawdopodobna przyczyna?
>
> - [ ] Serwer DHCPv6 nie wysłał opcji bramy domyślnej
> - [x] Żaden router nie wysyła Router Advertisement z niezerowym czasem życia routera
> - [ ] Hosty potrzebują adresów tymczasowych, zanim będą mogły routować
> - [ ] Czas dzierżawy DHCPv6 jest zbyt długi
>
> DHCPv6 nie ma opcji bramy domyślnej. Hosty poznają router domyślny tylko z RA, więc sieć DHCPv6 nadal potrzebuje routerów, które się ogłaszają.

### Planowanie podsieci IPv6
Podział IPv4 na podsieci polega na oszczędzaniu rzadkich adresów: wielkość każdej podsieci dobierasz do liczby hostów za pomocą VLSM (Variable-Length Subnet Masking). Planowanie IPv6 odwraca to podejście. Adresów jest pod dostatkiem; optymalizuje się **prostotę, spójność i agregację tras**.

Dwie liczby obejmują niemal każdy projekt:
- **Na lokalizację: `/48` lub `/56`.** RFC 6177 mówi, że lokalizacje końcowe powinny dostać dość miejsca na wiele podsieci, a wytyczne społeczności RIPE (RIPE-690) zalecają `/48` dla firm i `/56` dla użytkowników domowych. `/48` mieści 2¹⁶ = 65 536 podsieci `/64`; `/56` mieści 2⁸ = 256.
- **Na segment sieci: `/64`.** Każda sieć LAN, VLAN (wirtualna sieć LAN) i sieć Wi-Fi dostaje dokładnie `/64`, niezależnie od tego, czy ma trzy hosty, czy trzy tysiące.

Dlaczego zawsze `/64`? SLAAC buduje adres z prefiksu plus 64-bitowego identyfikatora interfejsu, a host ignoruje PIO, której długość prefiksu plus 64 nie daje 128 (RFC 4862). Jeśli zrobisz z sieci LAN `/80`, SLAAC po cichu przestaje tam działać; klienci Androida, którzy polegają na SLAAC, nie dostają adresu globalnego. RFC 7421 wymienia inne rzeczy zakładające granicę 64 bitów. Typowym wyjątkiem są łącza punkt-punkt między routerami: RFC 6164 dopuszcza tam `/127`, a wiele projektów nadal rezerwuje cały `/64` na łącze i używa wewnątrz `/127`.

Praktyczne nawyki:
- **Planuj na granicach nibble.** Jedna cyfra szesnastkowa to 4 bity (nibble), więc `/48`, `/52`, `/56`, `/60` i `/64` wypadają na pełnych cyfrach. Granica `/52` zmienia jedną cyfrę ID podsieci; `/50` przecinałby cyfrę i utrudniał czytanie adresów.
- **Nadaj ID podsieci sens.** Na przykład pierwsza cyfra to budynek, a ostatnie trzy to numer VLAN: VLAN 10 w budynku 0 → ID podsieci `0010`. Pamiętaj, że to nadal system szesnastkowy: `0010` to 16 dziesiętnie, nie 10.
- **Agreguj według obszarów.** Daj każdemu budynkowi lub regionowi ciągły blok (na przykład `/52`), aby można go ogłosić jako jedną trasę.
- **Nie przenumerowuj ręcznie.** Trzymaj prefiks w jednym miejscu konfiguracji (zmienne, narzędzia do zarządzania adresami IP), bo prefiksy przydzielane przez ISP mogą się zmieniać.

> [!CHECK]
> Oddział firmy dostaje od ISP `2001:db8:acad::/56` i ma 40 sieci VLAN, z których jedna ma tylko 4 hosty. Jaką długość prefiksu powinna dostać sieć VLAN z 4 hostami?
>
> - [ ] `/125`, bo 8 adresów wystarczy dla 4 hostów
> - [ ] `/120`, by zostawić miejsce na rozwój i oszczędzić adresy
> - [x] `/64`, jak każdy inny segment
> - [ ] `/56`, cały prefiks lokalizacji
>
> Każdy segment dostaje `/64`, aby SLAAC działał, a plan był jednolity. `/56` mieści 256 podsieci `/64`, aż nadto dla 40 sieci VLAN; zmniejszanie prefiksu sieci LAN niczego nie daje.

### Współistnienie z IPv4
Internet nie przełączy się z dnia na dzień, więc sieci przez lata uruchamiają oba protokoły. Umożliwiają to trzy rodziny technik:

- **Dual stack.** Każdy host i router uruchamia IPv4 i IPv6 obok siebie. DNS zwraca rekordy A (IPv4) i AAAA (IPv6) (RFC 3596). Klienci domyślnie preferują IPv6 (RFC 6724) i używają **Happy Eyeballs** (RFC 8305), by szybko wypróbować oba, dzięki czemu uszkodzona ścieżka IPv6 nie każe użytkownikom czekać. Dual stack to najprostsze i najczęstsze podejście, ale trzeba obsługiwać, zabezpieczać i monitorować dwie sieci.
- **Translacja: NAT64 i DNS64.** Sieć jest wyłącznie IPv6, a brama tłumaczy na IPv4 dla celów bez IPv6. **DNS64** (RFC 6147) odpowiada na zapytania AAAA o nazwy tylko z IPv4, syntetyzując adres, który osadza adres IPv4 w prefiksie, zwykle w dobrze znanym prefiksie **`64:ff9b::/96`** (RFC 6052). **NAT64** (RFC 6146) to stanowy translator, który odbiera pakiety do tego prefiksu i wysyła je do Internetu IPv4. Operatorzy komórkowi stosują to szeroko, często z 464XLAT (RFC 6877), który dodaje na urządzeniu mały translator, by nadal działały aplikacje używające literałów IPv4.
- **Tunele.** Pakiety IPv6 przenoszone wewnątrz IPv4 (6in4, numer protokołu IP 41) lub odwrotnie. Były powszechne na początku, a dziś to głównie rozwiązanie zastępcze; automatyczny mechanizm 6to4 jest wycofany (RFC 7526).

![NAT64 i DNS64: klient tylko z IPv6 pyta DNS64 o www.example.com, dostaje zsyntetyzowany adres 64:ff9b::cb00:7150, wysyła IPv6 do bramy NAT64, która rozmawia z serwerem 203.0.113.80 po IPv4 i tłumaczy odpowiedź z powrotem](../../../assets/diagrams/ipv6-nat64-dns64.pl.svg)

*Rysunek 2. NAT64 i DNS64. `cb00:7150` to `203.0.113.80` zapisane szesnastkowo (`cb`=203, `00`=0, `71`=113, `50`=80).*

> [!NOTE]
> RFC 6052 mówi, że dobrze znany prefiks `64:ff9b::/96` nie może służyć do reprezentowania prywatnych adresów IPv4 (RFC 1918). Operator, który tego potrzebuje, używa zamiast niego własnego prefiksu specyficznego dla swojej sieci.

> [!CHECK]
> W sieci tylko z IPv6 z NAT64/DNS64 aplikacja łączy się z zakodowanym na stałe literałem IPv4, `203.0.113.80`, zamiast z nazwą. Dlaczego to się nie udaje?
>
> - [ ] NAT64 tłumaczy tylko TCP, nie UDP
> - [x] Nie następuje zapytanie DNS, więc DNS64 nigdy nie syntetyzuje adresu IPv6, którego klient mógłby użyć
> - [ ] `203.0.113.80` nie da się osadzić w `64:ff9b::/96`
> - [ ] Happy Eyeballs blokuje literały IPv4
>
> DNS64 pomaga tylko wtedy, gdy klient pyta DNS. Literał IPv4 pomija ten krok, a host tylko z IPv6 nie ma trasy IPv4. 464XLAT istnieje właśnie po to, by naprawić ten przypadek.

## Jak to działa
Prześledźmy laptopa, który łączy się z VLAN 10 w budynku 0 lokalizacji `2001:db8:acad::/48`. Router ma skonfigurowany adres link-local `fe80::1` i ogłasza `2001:db8:acad:10::/64`, z A=1, L=1, M=0, O=0 oraz serwerem DNS w opcji RDNSS.

![Laptop dołącza do łącza IPv6: tymczasowy adres link-local, wykrywanie zduplikowanych adresów, Router Solicitation, Router Advertisement z prefiksem 2001:db8:acad:10::/64, stabilny i tymczasowy adres globalny, trasa domyślna przez fe80::1 i rozpoznanie sąsiada routera](../../../assets/diagrams/ipv6-slaac.pl.svg)

*Rysunek 3. Laptop dołącza do sieci. Zielone ramki to to, co laptop robi sam; strzałki to wymieniane komunikaty ICMPv6. Numery odpowiadają krokom poniżej.*

1. **Adres link-local.** Gdy tylko łącze się uaktywni, laptop generuje identyfikator interfejsu i tworzy `fe80::<IID>`. Adres jest **tymczasowy** (tentative): nie można go jeszcze używać. Laptop dołącza też do `ff02::1` i do grupy solicited-node tego adresu, zgłaszając to raportami Multicast Listener Discovery (MLD), aby przełączniki z MLD snooping przekazywały mu właściwy multicast.
2. **Wykrywanie zduplikowanych adresów (DAD, duplicate address detection).** Laptop wysyła NS, którego celem jest jego adres tymczasowy, z nieokreślonego źródła `::` (nie ma jeszcze adresu, którego wolno mu używać), do grupy solicited-node tego adresu. Jeśli inny węzeł odpowie NA, adres jest zduplikowany i laptop go nie używa. Jeśli w ciągu około sekundy nic nie wróci, adres staje się użyteczny.
3. **Router Solicitation.** Zamiast czekać na następny okresowy RA, laptop wysyła RS na `ff02::2`.
4. **Router Advertisement.** Router odpowiada RA na `ff02::1`, niosącym prefiks, flagi, czas życia routera i serwer DNS.
5. **Adresy globalne.** A=1 i prefiks `/64`: laptop tworzy adres stabilnej prywatności (na przykład `2001:db8:acad:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21`) i adres tymczasowy. M=0 i O=0, więc nie kontaktuje się z DHCPv6; DNS pochodzi z opcji RDNSS.
6. **Znowu DAD**, dla każdego nowego adresu.
7. **Trasa domyślna.** Ponieważ czas życia routera nie jest zerowy, laptop instaluje trasę domyślną przez adres **link-local** routera, `fe80::1`. Routery zawsze są adresowane swoim adresem link-local jako następny przeskok; pozostaje on taki sam, nawet jeśli prefiks globalny się zmieni.
8. **Rozpoznawanie adresu.** Aby wysłać pierwszy pakiet poza łącze, laptop potrzebuje adresu MAC routera. Wysyła NS do grupy solicited-node adresu `fe80::1`, czyli `ff02::1:ff00:1`. Router odpowiada NA, a wpis w pamięci podręcznej sąsiadów zmienia się na `REACHABLE`.

W Linuksie `ip -6 route` pokazuje wtedy linię w rodzaju `default via fe80::1 dev eth0 proto ra`; `proto ra` mówi, że trasa została poznana z Router Advertisement.

> [!CHECK]
> Dlaczego w kroku 2 laptop wysyła NS do wykrywania zduplikowanych adresów z `::`, a nie z testowanego adresu?
>
> - [ ] `::` to adres wszystkich routerów, więc router odpowiada szybciej
> - [x] Testowany adres jest nadal tymczasowy i może należeć do kogoś innego, więc laptop nie może jeszcze używać go jako źródła
> - [ ] Komunikaty NDP zawsze używają `::` jako adresu źródłowego
> - [ ] Użycie `::` sprawia, że komunikat przechodzi przez routery i sprawdza całą lokalizację
>
> Adres tymczasowy nie jest własnością laptopa, dopóki DAD się nie powiedzie. Wysyłanie z `::` pozwala nie zanieczyszczać pamięci podręcznych sąsiadów innych węzłów adresem, który może być zduplikowany. Późniejsze komunikaty NDP, jak NS z kroku 8, używają prawdziwego adresu źródłowego.

## Przykład praktyczny
Example Corp dostaje od ISP `2001:db8:acad::/48` dla siedziby (budynek 0) i magazynu (budynek 1). Generuje też prefiks ULA dla usług wyłącznie wewnętrznych: losowy 40-bitowy ID globalny daje `fd8f:3c2a:61e4::/48`.

**Plan.** ID podsieci to 16 bitów po `/48`, zapisane jako cztery cyfry szesnastkowe. Example Corp używa pierwszej cyfry na budynek, a numer VLAN zapisuje w ostatnich trzech cyfrach, aby ludzie odczytywali go na pierwszy rzut oka:

| Budynek | VLAN | Przeznaczenie | ID podsieci | Prefiks GUA | Prefiks ULA |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 (siedziba) | 10 | Pracownicy | `0010` | `2001:db8:acad:10::/64` | `fd8f:3c2a:61e4:10::/64` |
| 0 (siedziba) | 20 | Wi-Fi dla gości | `0020` | `2001:db8:acad:20::/64` | (brak: goście nie potrzebują usług wewnętrznych) |
| 0 (siedziba) | 100 | Serwery | `0100` | `2001:db8:acad:100::/64` | `fd8f:3c2a:61e4:100::/64` |
| 1 (magazyn) | 10 | Pracownicy | `1010` | `2001:db8:acad:1010::/64` | `fd8f:3c2a:61e4:1010::/64` |
| f (infrastruktura) | — | Loopbacki routerów | `f000` | `2001:db8:acad:f000::/64` (jeden `/128` na router) | — |

Każdy budynek ma własny `/52`: siedziba to `2001:db8:acad::/52` (ID podsieci `0000`–`0fff`, 4096 podsieci `/64`), a magazyn to `2001:db8:acad:1000::/52` (`1000`–`1fff`). Router magazynu może ogłosić cały swój budynek jako jedną trasę `/52`.

> [!NOTE]
> Zapisywanie numeru VLAN cyframi szesnastkowymi marnuje część przestrzeni (`0010` to w istocie podsieć 16), a numery VLAN powyżej 999 się nie mieszczą. To akceptowalny kompromis na rzecz czytelności przy 4096 podsieciach na budynek; większe organizacje wybierają inne schematy.

**Jeden host.** Laptop w siedzibie w VLAN 10 pracowników ma w końcu:

| Adres | Typ | Jak go dostał |
|---|---|---|
| `fe80::4c3e:9b12:a7f0:6d21` | Link-local | Wygenerowany po uaktywnieniu łącza |
| `2001:db8:acad:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21` | GUA, stały | SLAAC (IID stabilnej prywatności) |
| `2001:db8:acad:10:91d4:2e6b:c07a:3f58` | GUA, tymczasowy | SLAAC (RFC 8981), źródło połączeń wychodzących |
| `fd8f:3c2a:61e4:10:4c3e:9b12:a7f0:6d21` | ULA | SLAAC z drugiej PIO w tym samym RA |

> [!NOTE]
> Dla prostoty ten przykład używa jednego identyfikatora interfejsu w różnych prefiksach. W adresach stabilnej prywatności z RFC 7217 IID jest wyprowadzany także z prefiksu, więc prawdziwy host zwykle pokazywałby inny IID dla każdego prefiksu.

Wartości pochodne dla stabilnego GUA:
- **Grupa solicited-node:** ostatnie 24 bity `f0:6d21` → `ff02::1:fff0:6d21`.
- **Multicastowy adres MAC Ethernetu** tej grupy: `33:33` plus ostatnie 32 bity adresu grupy (RFC 2464) → `33:33:ff:f0:6d:21`. Przełączniki dostarczają tę ramkę tylko do portów, których hosty dołączyły do grupy (z MLD snooping).
- **Brama domyślna:** `fe80::1%eth0`, poznana z RA.
- **Dotarcie do lokalizacji tylko z IPv4 przez NAT64:** `203.0.113.80` → `64:ff9b::cb00:7150`.

## Typowe błędy
- **Pominięcie ID strefy.** `ping fe80::1` kończy się błędem lub wybiera zły interfejs na hoście z wieloma interfejsami. Użyj `fe80::1%eth0` (albo `%<indeks>` w Windows).
- **Skracanie pojedynczej grupy zer lub dwukrotne użycie `::`.** `2001:db8::1:1:1:1:1` jest poprawnym wejściem, ale postać kanoniczna to `2001:db8:0:1:1:1:1:1`. `2001::1::2` jest niepoprawny.
- **Tworzenie sieci LAN mniejszych niż `/64`.** Nic nie oszczędza i psuje SLAAC. Używaj `/64` na segment; `/127` zostaw dla łączy router–router.
- **Czytanie ID podsieci jako dziesiętnych.** `2001:db8:acad:10::/64` to podsieć 16, a następna po `...:19::` to `...:1a::`, nie `...:20::`.
- **Oczekiwanie, że DHCPv6 ustawi bramę.** Nie ustawi. Bez RA nie ma trasy domyślnej.
- **Blokowanie całego ICMPv6 „dla bezpieczeństwa”.** NDP przestaje działać w łączu, a komunikaty Packet Too Big są odrzucane, co powoduje połączenia, które otwierają się poprawnie, ale zawieszają się przy dużych transferach.
- **Konfigurowanie zapory tylko dla IPv4.** Hosty są osiągalne przez IPv6, nawet jeśli nikt tego nie planował. Zobacz niżej.
- **Porównywanie adresów jako tekstu.** `2001:DB8:0::1` i `2001:db8::1` to ten sam adres. Przed przeszukiwaniem logów lub porównywaniem konfiguracji znormalizuj je do postaci RFC 5952.

## Kwestie bezpieczeństwa
IPv6 nie jest z natury ani bardziej, ani mniej bezpieczny niż IPv4. Ryzyka wynikają z założeń: że IPv6 tu nie ma, że NAT Cię chronił albo że reguły IPv4 przenoszą się automatycznie.

| Ryzyko | Dlaczego występuje | Zabezpieczenia |
|---|---|---|
| **IPv6 włączony w sieci „tylko IPv4”** | Każdy obecny system operacyjny domyślnie włącza IPv6 i adresy link-local oraz przyjmuje RA. | Traktuj IPv6 jako obecny: monitoruj RA i NDP, stosuj ochronę pierwszego przeskoku, świadomie ustal politykę. Zastanów się dwa razy przed wyłączaniem IPv6 na hostach: Microsoft na przykład odradza to w Windows, bo niektóre komponenty go oczekują. |
| **Fałszywe Router Advertisement** | Każdy host w łączu może wysyłać RA. Źle skonfigurowane urządzenie (router domowy, laptop udostępniający połączenie) lub napastnik staje się bramą domyślną albo rozsyła fałszywy prefiks lub serwer DNS: pozycja man-in-the-middle. | **RA Guard** (RFC 6105) na przełącznikach: tylko porty skierowane do prawdziwych routerów mogą wysyłać RA. Aktualizuj oprogramowanie przełączników: RFC 7113 opisuje obejścia z użyciem nagłówków rozszerzeń i poprawki. Rozważ też DHCPv6 Guard. |
| **Fałszowanie NDP** | Jak fałszowanie ARP: sfałszowane NA przekierowują ruch innego adresu. Kontrola Hop Limit 255 zatrzymuje tylko napastników spoza łącza. | Funkcje bezpieczeństwa pierwszego przeskoku w przełącznikach (inspekcja ND, source guard), segmentacja niezaufanych użytkowników, monitoring. |
| **Nadmiernie filtrowany ICMPv6** | Reguły skopiowane z IPv4 „odrzuć cały ICMP”. | Stosuj RFC 4890: zawsze zezwalaj na Packet Too Big (typ 2), Destination Unreachable (1), Time Exceeded (3) i Parameter Problem (4) oraz NDP (133–137) w łączu. Echo (128/129) można dopuścić lub ograniczyć zgodnie z polityką. |
| **Luki w zaporze** | Oddzielne zestawy reguł dla IPv4 i IPv6 (na przykład `iptables` i `ip6tables`; reguły IPv4 i IPv6 w grupie zabezpieczeń w chmurze). Reguły istnieją tylko dla IPv4, więc IPv6 jest szeroko otwarty albo zablokowany w sposób, który coś psuje. | **Parytet polityk**: każda reguła istnieje dla obu rodzin (albo użyj narzędzi obejmujących obie, jak tablica `inet` w nftables). Domyślna odmowa ruchu przychodzącego na zaporze stanowej daje zachowanie „brak niezamówionego ruchu przychodzącego”, które przypisywano NAT. |
| **Tunele omijające kontrole** | 6in4 i podobne tunele niosą IPv6 wewnątrz IPv4 obok filtrów, które patrzą tylko na IPv4. | Blokuj protokół IP 41 i nieznane tunele na obwodzie, chyba że używasz ich celowo. |
| **Śledzenie i prywatność** | Identyfikatory IID EUI-64 zawierają adres MAC i są wszędzie takie same. | Adresy stabilnej prywatności (RFC 7217) i tymczasowe (RFC 8981). Zwróć uwagę na drugą stronę dla obrońców: logi muszą zapisywać pełne adresy i przechowywać rekordy NDP lub DHCPv6 dość długo, by przypisać adres tymczasowy do urządzenia. |

Skanowanie `/64` adres po adresie jest niewykonalne (2⁶⁴ adresów), ale nie polegaj na tym. Napastnicy zgadują przewidywalne adresy (`::1`, `::10`, wzorce EUI-64), zbierają adresy z DNS i logów, a gdy są już w łączu, po prostu pingują `ff02::1` (RFC 7707 opisuje te techniki). Dla klientów używaj losowych IID lub IID stabilnej prywatności, a dla serwerów polegaj na filtrowaniu, nie na ukryciu.

> [!IMPORTANT]
> Wysyłaj ruch NDP, multicast lub skanujący tylko w sieciach, które są Twoje lub które wyraźnie masz upoważnienie testować. Laboratorium w tym module jest tylko do odczytu i działa na Twoim komputerze oraz w Twoim łączu.

## Podsumowanie
- IPv6 istnieje, bo IPv4 się wyczerpał; przynosi adresy 128-bitowe, adresowanie end-to-end bez NAT, stały 40-bajtowy nagłówek z nagłówkami rozszerzeń, brak fragmentacji w routerach (Packet Too Big + PMTUD) i brak broadcastu.
- Zapisuj adresy w postaci RFC 5952: małe litery, bez zer wiodących, `::` dla najdłuższego ciągu dwóch lub więcej grup zer (lewego przy remisie), nigdy dla pojedynczej grupy.
- Znaj główne prefiksy: `2000::/3` globalny unicast, `fd00::/8` ULA, `fe80::/10` link-local (z ID strefy), `ff00::/8` multicast (`ff02::1`, `ff02::2`, solicited-node `ff02::1:ffXX:XXXX`), `::1` loopback, `::` nieokreślony. Host ma kilka adresów naraz.
- NDP (typy ICMPv6 133–137) zastępuje ARP i wykrywanie routerów. RA dają trasę domyślną i prefiksy; flaga A włącza SLAAC, M i O odsyłają do DHCPv6. DHCPv6 nigdy nie dostarcza trasy domyślnej.
- Identyfikatory interfejsu przeszły od EUI-64 opartego na MAC do adresów stabilnej prywatności (RFC 7217) i tymczasowych (RFC 8981).
- Planuj `/48` lub `/56` na lokalizację i `/64` na segment, na granicach nibble, ze znaczącymi ID podsieci.
- Łącz współistnienie przez dual stack albo tylko IPv6 plus NAT64/DNS64 (`64:ff9b::/96`). Zabezpieczaj IPv6, nawet jeśli go „nie używasz”: RA Guard, filtrowanie ICMPv6 według RFC 4890 i parytet zapory.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Internet Protocol version 6 (IPv6) | Wersja IP z adresami 128-bitowymi, zdefiniowana w RFC 8200. |
| Network address translation (NAT) | Przepisywanie adresów IP (i zwykle portów) w tranzycie, typowo po to, by wiele adresów prywatnych dzieliło jeden publiczny. |
| Nagłówek rozszerzenia | Opcjonalny nagłówek IPv6 między stałym nagłówkiem a danymi, połączony polem Next Header (na przykład Fragment lub Routing). |
| Hop Limit | Pole nagłówka IPv6 zmniejszane przez każdy router; przy zerze pakiet jest odrzucany. W IPv4 nazywa się TTL. |
| Packet Too Big | Komunikat ICMPv6 typu 2, który router wysyła, gdy pakiet przekracza MTU następnego łącza. |
| Path MTU discovery (PMTUD) | Proces, w którym źródło poznaje najmniejsze MTU na ścieżce z komunikatów Packet Too Big (RFC 8201). |
| RFC 5952 | Zalecenie definiujące kanoniczną postać tekstową adresów IPv6. |
| Unicast / multicast / anycast | Jeden interfejs / każdy interfejs, który dołączył do grupy / najbliższy z kilku interfejsów dzielących adres. |
| Zasięg (scope) | Gdzie adres jest ważny i unikalny: jeden host, jedno łącze, lokalizacja lub cały Internet. |
| Global unicast address (GUA) | Globalnie routowalny adres IPv6 z `2000::/3`. |
| Unique local address (ULA) | Adres z `fd00::/8` z losowym 40-bitowym ID globalnym, routowany tylko wewnątrz lokalizacji lub między współpracującymi lokalizacjami (RFC 4193). |
| Adres link-local | Adres w `fe80::/10` ważny tylko w jednym łączu; każdy interfejs IPv6 ma taki adres. |
| Adres multicast | Adres w `ff00::/8` identyfikujący grupę interfejsów; zasięg jest zakodowany w adresie. |
| Adres loopback | `::1`, sam host. |
| Adres nieokreślony | `::`, czyli „brak adresu”; używany jako źródło, zanim host ma adres. |
| Interface ID (IID) | Ostatnie 64 bity adresu unicast, identyfikujące interfejs w jego łączu. |
| Adres multicast solicited-node | `ff02::1:ff` plus ostatnie 24 bity adresu unicast; grupa, której NDP używa do rozpoznania tego adresu. |
| ID strefy (zone ID) | Przyrostek `%<interfejs>` mówiący, do którego łącza należy adres link-local (RFC 4007). |
| Neighbor Discovery Protocol (NDP) | Protokół oparty na ICMPv6 (RFC 4861) do wykrywania routerów, rozpoznawania adresów, DAD i przekierowań. |
| Router Solicitation (RS) | ICMPv6 typ 133: host prosi routery o ogłoszenie się. |
| Router Advertisement (RA) | ICMPv6 typ 134: router ogłasza siebie, prefiksy, flagi i opcje. |
| Neighbor Solicitation (NS) | ICMPv6 typ 135: prosi o adres warstwy łącza sąsiada albo sprawdza duplikaty lub osiągalność. |
| Neighbor Advertisement (NA) | ICMPv6 typ 136: odpowiada na NS albo ogłasza zmianę. |
| Redirect | ICMPv6 typ 137: router informuje hosta o lepszym następnym przeskoku w łączu. |
| Pamięć podręczna sąsiadów (neighbor cache) | Tablica hosta z odwzorowaniami adresów IPv6 na adresy warstwy łącza i ich stanem osiągalności; odpowiednik IPv6 tablicy ARP. |
| Czas życia routera (router lifetime) | Pole RA mówiące, jak długo hosty mogą używać routera jako bramy domyślnej; zero oznacza „nie jest routerem domyślnym”. |
| Prefix Information Option (PIO) | Część RA niosąca prefiks, jego czasy życia oraz flagi L i A. |
| Flaga L / flaga A | Flagi PIO: prefiks jest on-link / hosty mogą z niego autokonfigurować adresy za pomocą SLAAC. |
| Flaga M / flaga O | Flagi nagłówka RA: adresy są dostępne przez DHCPv6 / inna konfiguracja jest dostępna przez DHCPv6. |
| Opcja Recursive DNS Server (RDNSS) | Opcja RA podająca hostom adresy serwerów DNS (RFC 8106). |
| Stateless Address Autoconfiguration (SLAAC) | Hosty budują własne adresy z prefiksu RA i identyfikatora interfejsu (RFC 4862). |
| Zmodyfikowany EUI-64 | Identyfikator interfejsu wyprowadzony z adresu MAC przez wstawienie `ff:fe` i odwrócenie bitu uniwersalnego/lokalnego. |
| Adres stabilnej prywatności | Adres, którego IID jest skrótem stałym w jednej sieci i różnym między sieciami (RFC 7217). |
| Adres tymczasowy | Losowo generowany, krótkotrwały adres używany do połączeń wychodzących (RFC 8981). |
| DHCPv6 | Dynamic Host Configuration Protocol for IPv6 (RFC 8415): adresy stanowe, inne opcje i delegowanie prefiksów. |
| Delegowanie prefiksów (DHCPv6-PD) | Mechanizm DHCPv6, dzięki któremu router otrzymuje prefiks (na przykład `/56`) do podziału na własne sieci. |
| Wykrywanie zduplikowanych adresów (DAD) | Sprawdzenie, czy adres jest nieużywany w łączu, zanim zostanie użyty, za pomocą NS wysłanego z `::`. |
| Adres tymczasowy w trakcie DAD (tentative) | Adres, który wciąż przechodzi DAD i nie może być jeszcze używany. |
| Granica nibble | Długość prefiksu będąca wielokrotnością 4 bitów, więc wypada między cyframi szesnastkowymi. |
| Dual stack | Uruchamianie IPv4 i IPv6 obok siebie na tych samych hostach i w tej samej sieci. |
| Happy Eyeballs | Algorytm klienta, który próbuje połączeń IPv6 i IPv4 w szybkiej kolejności i używa tego, które zadziała pierwsze (RFC 8305). |
| DNS64 | Resolver DNS syntetyzujący rekordy AAAA dla nazw tylko z IPv4 (RFC 6147). |
| NAT64 | Stanowy translator między klientami IPv6 a serwerami IPv4 (RFC 6146). |
| RA Guard | Funkcja przełącznika blokująca Router Advertisement na portach, które nie powinny mieć routerów (RFC 6105). |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Kolega mówi, że IPv6 jest „bezpieczniejszy, bo nie ma NAT, o którym można zapomnieć”. Co jest w tym zdaniu słuszne, a co nie, i co naprawdę kontroluje osiągalność przychodzącą w sieci IPv6?
2. Zapisz `2001:0db8:0000:0000:0000:0000:0000:0000/32` i `fe80:0000:0000:0000:0000:0000:0000:0001` w postaci RFC 5952. Dlaczego drugi wymaga ID strefy przy pingowaniu?
3. Host z Linuksem pokazuje dwa adresy globalne w tym samym `/64`, jeden oznaczony `temporary`. Który zobaczyłby w logach serwer WWW w Internecie, gdy host przegląda strony, i dlaczego host zachowuje drugi?
4. Twoja sieć Wi-Fi wysyła RA z M=0, O=0, A=1, ale bez opcji RDNSS. Co będą mogli zrobić klienci i czego im zabraknie?
5. Twoja lokalizacja ma `2001:db8:acad::/56`. Ile segmentów `/64` możesz utworzyć i jak byś ją podzielił, by dwa piętra można było zagregować każde do jednej trasy?
6. Po wdrożeniu ścisłej zapory użytkownicy IPv6 zgłaszają, że strony WWW zaczynają się ładować, a potem zawieszają na dużych obrazach. Który komunikat ICMPv6 jest prawdopodobnie odrzucany i dlaczego powoduje to ten objaw?

## Źródła
- [RFC 8200](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200) — Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification.
- [RFC 4291](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4291) — IP Version 6 Addressing Architecture.
- [RFC 5952](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5952) — A Recommendation for IPv6 Address Text Representation.
- [RFC 3849](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3849) — IPv6 Address Prefix Reserved for Documentation.
- [RFC 4193](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4193) — Unique Local IPv6 Unicast Addresses.
- [RFC 4007](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4007) — IPv6 Scoped Address Architecture.
- [RFC 4443](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4443) — Internet Control Message Protocol (ICMPv6) for the Internet Protocol Version 6 (IPv6) Specification.
- [RFC 8201](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8201) — Path MTU Discovery for IP version 6.
- [RFC 4861](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4861) — Neighbor Discovery for IP version 6 (IPv6).
- [RFC 4862](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4862) — IPv6 Stateless Address Autoconfiguration.
- [RFC 7217](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7217) — A Method for Generating Semantically Opaque Interface Identifiers with IPv6 Stateless Address Autoconfiguration (SLAAC).
- [RFC 8064](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8064) — Recommendation on Stable IPv6 Interface Identifiers.
- [RFC 8981](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8981) — Temporary Address Extensions for Stateless Address Autoconfiguration in IPv6.
- [RFC 8106](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8106) — IPv6 Router Advertisement Options for DNS Configuration.
- [RFC 8415](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8415) — Dynamic Host Configuration Protocol for IPv6 (DHCPv6).
- [RFC 2464](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2464) — Transmission of IPv6 Packets over Ethernet Networks.
- [RFC 6177](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6177) — IPv6 Address Assignment to End Sites.
- [RFC 7421](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7421) — Analysis of the 64-bit Boundary in IPv6 Addressing.
- [RFC 6164](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6164) — Using 127-Bit IPv6 Prefixes on Inter-Router Links.
- [RIPE-690](https://www.ripe.net/publications/docs/ripe-690/) — Best Current Operational Practice for Operators: IPv6 prefix assignment for end-users.
- [RFC 3596](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3596) — DNS Extensions to Support IP Version 6.
- [RFC 6724](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6724) — Default Address Selection for Internet Protocol Version 6 (IPv6).
- [RFC 8305](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8305) — Happy Eyeballs Version 2: Better Connectivity Using Concurrency.
- [RFC 6146](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6146) — Stateful NAT64: Network Address and Protocol Translation from IPv6 Clients to IPv4 Servers.
- [RFC 6147](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6147) — DNS64: DNS Extensions for Network Address Translation from IPv6 Clients to IPv4 Servers.
- [RFC 6052](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6052) — IPv6 Addressing of IPv4/IPv6 Translators.
- [RFC 6877](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6877) — 464XLAT: Combination of Stateful and Stateless Translation.
- [RFC 7526](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7526) — Deprecating the Anycast Prefix for 6to4 Relay Routers.
- [RFC 6105](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6105) — IPv6 Router Advertisement Guard.
- [RFC 7113](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7113) — Implementation Advice for IPv6 Router Advertisement Guard (RA-Guard).
- [RFC 4890](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4890) — Recommendations for Filtering ICMPv6 Messages in Firewalls.
- [RFC 7707](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7707) — Network Reconnaissance in IPv6 Networks.

