---
title: "Ataki DDoS: czym są i jak się przed nimi bronić"
domain: cybersecurity
level: intermediate
duration: "55 min"
objectives:
  - "Wyjaśnić, czym są ataki typu odmowa usługi (DoS) i rozproszona odmowa usługi (DDoS) oraz dlaczego ataki z botnetów trudno zablokować."
  - "Sklasyfikować ataki DDoS jako wolumetryczne, na protokół albo na warstwę aplikacji i podać przykład każdego z nich."
  - "Wyjaśnić, jak działają ataki przez odbicie i wzmocnienie oraz dlaczego umożliwia je fałszowanie adresu źródłowego."
  - "Porównać zabezpieczenia przed DDoS (nadmiarowa przepustowość, ograniczanie liczby żądań, SYN cookies, zapory aplikacji internetowych, anycast i CDN, centra oczyszczania ruchu, blackholing) i dobrać właściwe do każdego typu ataku."
  - "Zaplanować reakcję na DDoS: poziom bazowy ruchu, wykrywanie, instrukcję postępowania i eskalację do dostawcy."
lang: pl
source_hash: c8f2b9c375e8
---

# Ataki DDoS: czym są i jak się przed nimi bronić

## Dlaczego to ważne
Sklep internetowy zarabia najwięcej w tygodniu przed świętami. We wtorek o 10:00 strona zaczyna działać wolno, a potem przestaje odpowiadać. Serwery są zdrowe, nikt się nie włamał, żadne dane nie zostały skradzione. Łącze sieciowe jest po prostu pełne ruchu, o który nikt nie prosił, i prawdziwi klienci nie mogą wejść. Zespół nie wie, czy to atak, czy udana kampania reklamowa, nikt nie zna numeru telefonu działu bezpieczeństwa dostawcy hostingu, a każda godzina bez sklepu kosztuje sprzedaż i zaufanie.

To właśnie atak **rozproszonej odmowy usługi (DDoS, distributed denial-of-service)**: celem nie jest włamanie, lecz uniemożliwienie korzystania z usługi. Takie ataki są tanie w uruchomieniu (usługi, które je sprzedają, są nielegalne, ale istnieją), trudno je zablokować, bo ruch płynie z tysięcy miejsc, i żadne pojedyncze narzędzie nie zatrzymuje wszystkich. Skuteczne jest co innego: zrozumieć, jaki zasób wyczerpuje każdy atak, postawić właściwą obronę w każdej warstwie i mieć spisany plan, zanim nadejdzie ten dzień.

Ta lekcja wyjaśnia, czym są ataki DoS i DDoS, jak botnety utrudniają ich blokowanie, jakie są trzy klasy ataków, jak odbicie i wzmocnienie zamieniają cudze serwery w broń, jakie są zabezpieczenia w poszczególnych warstwach i jak reagować. W laboratorium zalejesz własny serwer WWW w izolowanej piaskownicy i obronisz go ograniczaniem liczby żądań.

> [!IMPORTANT]
> Ten moduł ma charakter defensywny. Zalewanie ruchem systemu, którego nie posiadasz, jest w większości krajów przestępstwem, nawet jeśli nazwiesz to „testem”. Atakujesz wyłącznie własne kontenery w izolowanej sieci. Lekcja opisuje ataki tylko pojęciowo, aby można je było rozpoznać i powstrzymać; nie zawiera instrukcji ich przeprowadzania.

## Cele nauki
- Wyjaśnić, czym są ataki typu odmowa usługi (DoS) i rozproszona odmowa usługi (DDoS) oraz dlaczego ataki z botnetów trudno zablokować.
- Sklasyfikować ataki DDoS jako wolumetryczne, na protokół albo na warstwę aplikacji i podać przykład każdego z nich.
- Wyjaśnić, jak działają ataki przez odbicie i wzmocnienie oraz dlaczego umożliwia je fałszowanie adresu źródłowego.
- Porównać zabezpieczenia przed DDoS (nadmiarowa przepustowość, ograniczanie liczby żądań, SYN cookies, zapory aplikacji internetowych, anycast i CDN, centra oczyszczania ruchu, blackholing) i dobrać właściwe do każdego typu ataku.
- Zaplanować reakcję na DDoS: poziom bazowy ruchu, wykrywanie, instrukcję postępowania i eskalację do dostawcy.

## Kluczowe pojęcia

### DoS, DDoS i botnety
Wyobraź sobie małą restaurację z 20 miejscami. Jedna niegrzeczna osoba, która siada i niczego nie zamawia, zajmuje jedno miejsce. To uciążliwe. Teraz 500 osób wchodzi naraz, nic nie zamawia i nie chce wyjść: prawdziwi klienci nie dostaną stolika, a 500 osób nie da się wyprosić jedna po drugiej. Pierwszy przypadek to atak DoS, drugi to atak DDoS.

Atak **odmowy usługi (DoS, denial-of-service)** uniemożliwia prawowitym użytkownikom korzystanie z usługi przez wyczerpanie jakiegoś zasobu: przepustowości, pamięci, czasu procesora, miejsc na połączenia albo czasu operatora. Może pochodzić z jednej maszyny, a nawet z jednego błędnie zbudowanego żądania, które zawiesza wadliwy program. Atak **rozproszonej odmowy usługi (DDoS)** robi to samo z wielu maszyn jednocześnie. To właśnie „rozproszenie” sprawia, że trudno go zatrzymać.

Skąd biorą się tysiące maszyn? Najczęściej z **botnetu**: sieci zwykłych urządzeń (**bot**, czyli zombie, to każde zainfekowane urządzenie) przejętych za pomocą złośliwego oprogramowania i sterowanych zdalnie z serwera **dowodzenia i kontroli (C2, command-and-control)**. Właściciele zwykle niczego nie zauważają. Ulubionymi celami są kamery z protokołem internetowym (IP), domowe routery, rejestratory wideo i inne urządzenia Internetu rzeczy (IoT, Internet of Things): są włączone przez cały czas, stale podłączone, rzadko aktualizowane i często nadal mają domyślne hasło. Klasycznym historycznym przykładem jest botnet **Mirai** z 2016 roku. Skanował internet w poszukiwaniu urządzeń IoT akceptujących domyślne dane logowania, wciągał je do siebie i posłużył do jednych z największych ataków swoich czasów, w tym do ataku na dostawcę systemu nazw domen (DNS, Domain Name System) Dyn, który na wiele godzin utrudnił dostęp do wielu znanych serwisów. Jego kod źródłowy opublikowano później i pojawiły się warianty.

Atakujący nie potrzebują własnego botnetu. Usługi **DDoS na wynajem** (zwane „booterami” lub „stresserami”) wynajmują moc ataku za niewielką cenę. Są nielegalne i organy ścigania wielokrotnie je likwidowały, ale ich istnienie oznacza, że umiejętności i pieniądze potrzebne do uruchomienia ataku są niewielkie, więc celem może stać się każda publiczna usługa, czy to z powodu wymuszenia, urazy, konkurencji, polityki, czy zwykłej nudy.

![Botnet zalewa jeden cel, a prawdziwy klient zostaje odcięty. Po lewej botmaster steruje serwerem C2, który wysyła polecenia do botnetu złożonego z sześciu przejętych urządzeń: kamery IP, domowego routera, laptopa, rejestratora wideo, telefonu i zhakowanego serwera. Gruba linia prowadzi zalew z tysięcy adresów do usługi docelowej pod adresem 203.0.113.80 na tcp 443. Prawdziwy klient pod adresem 198.51.100.25 nie może się połączyć, co pokazuje przerywana czerwona linia z krzyżykiem.](../../../assets/diagrams/ddos-botnet.pl.svg)

*Rysunek 1. Każdy bot wysyła tylko trochę ruchu, ale razem zasypują cel, a prawdziwy klient zostaje odcięty.*

**Dlaczego blokowanie adresów IP się nie skaluje.** Zwykły odruch to „zablokować adres atakującego”. Przy jednym źródle to działa. Przy botnecie zawodzi z czterech powodów:

- **Zbyt wiele źródeł.** Botnet może mieć od dziesiątków tysięcy do milionów urządzeń. Tak długa lista na zaporze jest powolna, a zanim ją dokończysz, botnet się zmieni.
- **Każde źródło wygląda niewinnie.** Jeśli 100 000 botów wysyła jedno żądanie co kilka sekund, każdy adres jest poniżej jakiegokolwiek rozsądnego progu. Szkodliwa jest dopiero suma.
- **Źródła to urządzenia prawdziwych ludzi.** Wiele z nich należy do użytkowników domowych, często w tych samych krajach co Twoi klienci, więc blokowanie całych sieci blokuje też klientów.
- **Ruch mógł już wyrządzić szkodę.** Jeśli łącze jest pełne, reguła na Twojej zaporze przychodzi za późno: pakiety wypełniły rurę, zanim dotarły do zapory.

Dlatego DDoS nie wygrywa się, blokując adresy na końcu drogi. Wygrywa się, pochłaniając ruch tam, gdzie jest dość mocy, filtrując według zachowania, a nie adresu, i utrzymując usługę na tyle tanią w obsłudze, by atak kosztował więcej, niż przynosi.

> [!CHECK]
> Dlaczego blokowanie adresów IP atakującego na własnej zaporze to słaba główna obrona przed botnetem?
>
> - [ ] Zapory w ogóle nie potrafią blokować adresów IP.
> - [x] Źródeł jest zbyt wiele, każde z osobna wygląda niewinnie, a pełne łącze jest stracone, zanim zapora zobaczy pakiety.
> - [ ] Botnety zawsze używają tych samych kilku adresów, których zapory nie widzą.
> - [ ] Blokowanie adresów jest nielegalne dla firm, które padły ofiarą ataku.
>
> Botnet rozprasza duży atak na tysiące zwyczajnie wyglądających adresów, a przepustowość zostaje wyczerpana, zanim zapora zdąży zadziałać. Blokowanie dobrze działa przeciwko jednemu hałaśliwemu źródłu, a nie przeciwko wielu cichym.

### Trzy klasy ataków DDoS
Każdy atak coś wyczerpuje. Przydatne pytanie brzmi: *co*, bo odpowiedź mówi, gdzie się bronić. Zwykła klasyfikacja ma trzy klasy, z których każda jest mierzona w innej jednostce.

**Ataki wolumetryczne** zapełniają **przepustowość**: rurę między Tobą a internetem. Niezamówiony ruch, taki jak zalew pakietów User Datagram Protocol (UDP) lub odbite odpowiedzi, nadchodzi szybciej, niż łącze jest w stanie go przenieść, więc prawowite pakiety giną razem z resztą. Jednostką są **bity na sekundę (bps)**, zwykle Gbps lub Tbps. Jeśli rura jest pełna, nic, co skonfigurujesz za nią, nie pomoże, bo szkoda powstaje, zanim ruch do Ciebie dotrze.

**Ataki na protokół**, zwane też **atakami wyczerpania stanu**, wyczerpują **tablice i liczniki** urządzeń, które przechowują stan: serwerów, zapór i load balancerów. Klasyczny przykład to **zalew SYN (SYN flood)**, opisany w sekcji [Jak to działa](#jak-to-działa). Każdy pakiet jest malutki, a przepustowość wygląda normalnie, ale urządzeniu kończy się pamięć lub miejsca na połączenia. Jednostką są **pakiety na sekundę (pps)**, bo praca urządzenia to głównie praca na pakiet, a nie na bajt.

**Ataki na warstwę aplikacji** celują w **aplikację**, w warstwie 7: procesor, bazę danych, wątki, połączenia aplikacji. **Zalew HTTP (HTTP flood)** wysyła wyglądające na poprawne żądania Hypertext Transfer Protocol (HTTP), najchętniej o kosztowne strony, takie jak wyszukiwanie czy generowanie raportów, tak by serwer mocno pracował przy każdym z nich. **Slowloris** i inne **ataki powolne** otwierają wiele połączeń i wysyłają przez nie dane bardzo wolno (kilka bajtów nagłówka co kilka sekund), więc serwer trzyma każde połączenie zarezerwowane, aż nie zostanie mu żadne dla prawdziwych użytkowników. Jednostką są **żądania na sekundę (rps)**. Takie ataki potrzebują bardzo mało przepustowości i wyglądają jak prawdziwi użytkownicy, więc najtrudniej odróżnić je od ruchliwego dnia.

| Klasa | Warstwa | Przykład | Co się wyczerpuje | Jednostka | Gdzie się bronić |
|---|---|---|---|---|---|
| Wolumetryczny | 3–4 | zalew UDP, odbicie | Przepustowość | bps | Wyżej w sieci: dostawca, sieć dostarczania treści (CDN), centrum oczyszczania ruchu |
| Na protokół | 4 | zalew SYN | Tablice stanu | pps | SYN cookies, limity, load balancery |
| Na aplikację | 7 | zalew HTTP, Slowloris | Procesor, baza danych, połączenia | rps | Limity żądań, zapora aplikacji internetowych (WAF), buforowanie |

Prawdziwe ataki często łączą klasy: duży zalew wolumetryczny dla odwrócenia uwagi i cichszy atak na aplikację pod spodem. Planuj z uwzględnieniem kombinacji.

![Porównanie trzech klas ataków DDoS. Ataki wolumetryczne działają w warstwach 3 i 4, na przykład zalewy UDP i odbicie, zapełniają przepustowość, są mierzone w bitach na sekundę i pochłania się je wyżej w sieci. Ataki na protokół działają w warstwie 4, na przykład zalew SYN, zapełniają tablice stanu, są mierzone w pakietach na sekundę i obsługuje się je za pomocą SYN cookies, limitów i load balancerów. Ataki na warstwę aplikacji działają w warstwie 7, na przykład zalewy HTTP i Slowloris, zużywają procesor, bazę danych i wątki, są mierzone w żądaniach na sekundę i obsługuje się je limitami żądań, zaporą aplikacji internetowych, wyzwaniami dla botów i buforowaniem.](../../../assets/diagrams/ddos-attack-classes.pl.svg)

*Rysunek 2. Ten sam cel, trzy różne zasoby: jednostka miary podpowiada, z jaką klasą masz do czynienia.*

> [!NOTE]
> Rekordy największych ataków są wciąż bite, a dokładne liczby zależą od tego, kto je mierzy i jak. Ta lekcja nie podaje dla nich żadnych wartości. Aktualny obraz znajdziesz w rocznych raportach o zagrożeniach, które publikują więksi dostawcy. Ważne jest to: istnieją ataki powyżej jednego terabita na sekundę, więc żadna pojedyncza witryna nie pochłonie ich sama.

> [!CHECK]
> Serwis ma mnóstwo przepustowości, ale jego strona wyszukiwania działa wolno, a procesor bazy danych jest obciążony w 100%. Dzienniki dostępu pokazują tysiące normalnie wyglądających żądań `GET /search?q=...` na sekundę. Jaka to klasa?
>
> - [ ] Wolumetryczna, bo są tysiące żądań.
> - [ ] Na protokół, bo używa TCP.
> - [x] Na warstwę aplikacji: każde żądanie jest tanie do wysłania i kosztowne do obsłużenia.
> - [ ] Odbicie, bo żądania wyglądają normalnie.
>
> Przepustowość jest w porządku, wyczerpanym zasobem jest procesor i baza danych aplikacji, a jednostką są żądania na sekundę. To zalew HTTP.

### Odbicie i wzmocnienie
Niektóre ataki wykorzystują cudze serwery jako broń. Wyobraź sobie zamawianie katalogów: piszesz do stu firm „proszę wysłać wasz duży katalog na ten adres” i w polu adresu zwrotnego wpisujesz adres ofiary. Wydajesz 100 znaczków, a ofiara dostaje 100 ciężkich paczek. Firmy nie zrobiły nic złego. Odpowiedziały na prośbę, która wyglądała zwyczajnie.

W **ataku przez odbicie (reflection attack)** atakujący wysyła żądanie do serwera osoby trzeciej (**reflektora**) z **sfałszowanym adresem źródłowym**: pakiet twierdzi, że pochodzi od ofiary. Reflektor odpowiada na adres źródłowy, który widzi, więc odpowiedź trafia do ofiary, a prawdziwy adres atakującego nigdy się nie pojawia. Działa to dla usług opartych na UDP, bo UDP nie ma uzgadniania połączenia: nic nie sprawdza, czy nadawca naprawdę jest właścicielem adresu źródłowego. (Uzgadnianie protokołu Transmission Control Protocol (TCP) to utrudnia, bo atakujący musiałby zobaczyć odpowiedź, żeby kontynuować.)

Staje się to **wzmocnieniem (amplification)**, gdy odpowiedź jest dużo większa niż żądanie. **Współczynnik wzmocnienia** to rozmiar odpowiedzi podzielony przez rozmiar żądania: przy współczynniku 50 atakujący, który może wysłać 100 Mbit/s sfałszowanych żądań, powoduje, że do ofiary dociera 5 Gbit/s. Atakujący mnoży niewielką ilość własnej przepustowości w duży atak i chowa się za reflektorami.

Usługi nadużywane jako reflektory to te, które na małe zapytania UDP odpowiadają dużymi odpowiedziami i, w przeszłości, każdemu:

| Reflektor | Port | Dlaczego wzmacnia |
|---|---|---|
| **Otwarty resolwer DNS** | udp 53 | Krótkie zapytanie o rekord z dużą odpowiedzią (wiele rekordów albo dane DNS Security Extensions (DNSSEC)) zwraca dużą odpowiedź |
| **NTP `monlist`** | udp 123 | Stare polecenie w starszych serwerach Network Time Protocol (NTP) zwracało listę nawet kilkuset ostatnich klientów |
| **Memcached** | udp 11211 | Serwer pamięci podręcznej z włączonym UDP i wystawiony do internetu może na malutkie żądanie zwrócić bardzo duże przechowywane wartości |
| **CLDAP** | udp 389 | Bezpołączeniowy Lightweight Directory Access Protocol (LDAP) odpowiada na małe zapytanie dużym wpisem katalogu |

> [!NOTE]
> Współczynniki wzmocnienia zależą od konfiguracji serwera i użytego zapytania, więc publikowane wartości się różnią. Jako rząd wielkości, na podstawie publicznych ostrzeżeń: DNS dziesiątki razy, NTP `monlist` setki razy, memcached dziesiątki tysięcy razy. Nie traktuj tych liczb jako dokładnych. Ataki memcached z początku 2018 roku były w tamtym czasie największymi w historii, dlatego tak często się je przywołuje.

![Odbicie i wzmocnienie ze sfałszowanym adresem źródłowym. Atakujący pod adresem 192.0.2.66 wysyła małe żądanie, w którym adres źródłowy jest sfałszowany na adres ofiary, 203.0.113.80. Przechodzi ono przez dostawcę internetu (ISP) atakującego, który nie ma filtra ruchu przychodzącego (BCP 38 odrzuciłby tu pakiet), i dociera do otwartych reflektorów: resolwera DNS pod adresem 198.51.100.53 na udp 53 oraz serwerów NTP, memcached i CLDAP na udp 123, 11211 i 389. Każdy reflektor wysyła do ofiary znacznie większą odpowiedź, co pokazuje gruba czerwona linia.](../../../assets/diagrams/ddos-reflection.pl.svg)

*Rysunek 3. Małe sfałszowane żądanie zamienia się w dużą odpowiedź skierowaną do ofiary. Prawdziwa naprawa leży w sieci atakującego, z której sfałszowany pakiet nigdy nie powinien wyjść.*

**Naprawa u źródła: BCP 38.** Fałszowanie jest możliwe, bo sieć atakującego pozwala pakietom wychodzić z adresem źródłowym, który do niej nie należy. **Filtrowanie ruchu przychodzącego (ingress filtering)**, opisane w [RFC 2827](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2827) (znane też jako **BCP 38**, Best Current Practice), polega na tym, że brzeg sieci odrzuca każdy pakiet, którego adres źródłowy nie należy do zakresu przypisanego temu klientowi. Gdyby robiła to każda sieć, sfałszowane ataki przez odbicie by nie działały. Niestety chroni to bardziej cudze sieci niż własną, więc przyjęcie tej praktyki jest niepełne. [RFC 3704](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3704) (BCP 84) rozszerza ją na sieci z kilkoma dostawcami. Co możesz zrobić: filtrować ruch na własnym brzegu sieci, by nigdy nie stać się źródłem sfałszowanego ruchu, i wybierać dostawców, którzy to robią.

> [!CHECK]
> Dlaczego atakujący może skierować atak przez odbicie na ofiarę, tak że ofiara nigdy nie zobaczy jego prawdziwego adresu?
>
> - [ ] Atakujący szyfruje pakiety, więc ofiara nie może odczytać źródła.
> - [x] Atakujący fałszuje adres ofiary jako źródłowy, więc reflektory odpowiadają ofierze, a sieć atakującego nie filtruje sfałszowanych adresów źródłowych.
> - [ ] Reflektory celowo ukrywają adres nadawcy, aby chronić swoich użytkowników.
> - [ ] Zapora ofiary usuwa adres atakującego z dzienników.
>
> Usługi UDP odpowiadają na adres źródłowy, który widzą, a bez filtrowania ruchu przychodzącego według BCP 38 nic nie powstrzymuje sieci przed wysyłaniem pakietów z fałszywym adresem źródłowym.

### Zabezpieczenia według warstw
Żadne pojedyncze narzędzie nie zatrzymuje każdego ataku, bo każda klasa ataku wyczerpuje coś innego. Dobra obrona jest warstwowa, tak że każda warstwa usuwa to, czego następna nie byłaby w stanie obsłużyć. Im bliżej atakującego znajduje się warstwa, tym większy atak może pochłonąć.

![Warstwowa obrona przed DDoS od dostawcy do aplikacji. Pięć ponumerowanych warstw w rzędzie. 1 Dostawca lub ISP: centrum oczyszczania ruchu, a w ostateczności blackholing, przeciw atakom wolumetrycznym i przez odbicie. 2 CDN i anycast: rozłożenie obciążenia na wiele lokalizacji i buforowanie, przeciw atakom wolumetrycznym i zalewom HTTP. 3 Brzeg sieci: zapora i load balancer z SYN cookies i limitami, przeciw zalewom SYN. 4 Serwer WWW lub WAF: limit żądań, wyzwanie dla botów i reguły, przeciw zalewom HTTP i Slowloris. 5 Aplikacja: tanie strony, buforowanie, limity czasu i kolejki, przeciw kosztownym żądaniom.](../../../assets/diagrams/ddos-layered-defence.pl.svg)

*Rysunek 4. Pięć warstw, od dostawcy do aplikacji. Każda jest dopasowana do klas ataków, które zatrzymuje.*

**Nadmiarowa przepustowość (overprovisioning).** Kup więcej przepustowości i mocy, niż potrzebujesz. To proste i pomaga też przy prawowitym skoku ruchu po kampanii marketingowej. Ale jej granice są wyraźne: atakujący mogą wysłać więcej, niż jesteś w stanie opłacić, płacisz za moc, która przez większość roku stoi bezczynnie, i nie pomaga ona w niczym przeciw małemu atakowi na warstwę aplikacji, który wyczerpuje bazę danych. Traktuj ją jako warstwę podstawową, a nie plan.

**Ograniczanie liczby żądań (rate limiting) i limity połączeń.** Ogranicz, ile żądań (lub nowych połączeń) pojedynczy klient może wykonać w jednostce czasu i ile połączeń może jednocześnie trzymać otwartych. Wszystko ponad limit dostaje szybką odmowę, na przykład status HTTP `429 Too Many Requests`, co jest dla serwera znacznie tańsze niż wykonanie prawdziwej pracy. To główna obrona przed zalewami warstwy aplikacji i atakami powolnymi i właśnie to budujesz w laboratorium. Limity mają słabości: botnet, w którym każdy bot pozostaje poniżej limitu, przechodzi (potrzebne są limity globalne, limity na stronę i reguły zachowania), a wielu prawdziwych użytkowników może dzielić jeden adres za sieciowym translatorem adresów (NAT) klasy operatorskiej lub za proxy firmy, więc ścisły limit na adres może ich karać.

**SYN cookies.** Sposób na przetrwanie zalewu SYN bez trzymania wpisu w tablicy dla każdego połowicznie otwartego połączenia. Są wyjaśnione w sekcji [Jak to działa](#jak-to-działa) i opisane w [RFC 4987](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4987). Systemy operacyjne i load balancery je zawierają.

**Zapora aplikacji internetowych (WAF) i wyzwania dla botów.** WAF sprawdza żądania HTTP i blokuje te, które pasują do reguł albo znanych złych wzorców. Zarządzanie botami idzie dalej: odróżnia ludzi od skryptów za pomocą **wyzwania** w JavaScripcie lub opartego na dowodzie pracy (proof-of-work), testu CAPTCHA albo sygnałów z przeglądarki i zachowania, a skrypty ogranicza lub blokuje. Działają w warstwie 7 i są najlepszym narzędziem przeciw zalewom HTTP, które wyglądają jak prawdziwi użytkownicy.

**Anycast i sieci dostarczania treści (CDN).** W **anycast** ten sam adres IP jest ogłaszany z wielu lokalizacji, a routing internetu kieruje każdego klienta do najbliższej z nich ([RFC 4786](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4786) opisuje tę praktykę). Ruch ataku z botnetu jest więc dzielony między wiele lokalizacji, z których każda pochłania część pochodzącą z pobliskich źródeł, zamiast trafiać w jedno miejsce. **CDN** stawia przed Twoim serwerem źródłowym ogólnoświatową sieć serwerów buforujących: treści statyczne są serwowane z brzegu, a do serwera źródłowego docierają tylko żądania, które go potrzebują. CDN ukrywa też adres serwera źródłowego, który musi wtedy pozostać prywatny i przyjmować ruch wyłącznie z CDN.

**Centra oczyszczania ruchu (scrubbing) i ochrona dostawcy lub ISP.** **Centrum oczyszczania ruchu** to obiekt o bardzo dużej mocy, który przyjmuje Twój ruch, usuwa ruch ataku i odsyła ruch czysty. Dostawcy oferują to jako usługę, albo **zawsze włączoną** (cały ruch przechodzi przez nią), albo **na żądanie** (ruch jest przekierowywany, zwykle przez zmianę ogłoszeń routingu, gdy zaczyna się atak). Duże chmury i ISP zawierają podstawową ochronę, a wielu sprzedaje mocniejsze pakiety. Przykłady istnieją u kilku producentów, a wybór zależy od Twojego dostawcy i rozmiaru.

**Zdalnie wyzwalany blackholing (RTBH).** Ostateczność. Prosisz dostawcę o odrzucenie całego ruchu do atakowanego adresu IP, oznaczając trasę tego adresu dobrze znaną **społecznością BLACKHOLE**, 65535:666, zdefiniowaną w [RFC 7999](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7999). Atak przestaje szkodzić łączu i wszystkiemu innemu, co z niego korzysta. Kompromis jest twardy: **atakujący dostaje to, czego chciał, dla tego adresu**, bo cel jest teraz niedostępny dla wszystkich, także dla klientów. Blackholing ratuje resztę sieci i działa najlepiej, jeśli atakowany adres nie jest jedynym używanym przez usługę. Pomyśl o tym jak o poświęceniu pokoju, by uratować dom.

**Zamknij reflektory, które prowadzisz.** Twoje serwery mogą być cudzą bronią. Nie uruchamiaj otwartych resolwerów DNS (ogranicz rekurencję do własnych klientów), wyłącz funkcję NTP `monlist` i ogranicz zapytania NTP, przypnij memcached do lokalnego interfejsu albo wyłącz jego port UDP i blokuj na brzegu sieci niepotrzebne usługi UDP, takie jak CLDAP, dostępne z internetu. Połącz to z filtrowaniem ruchu przychodzącego i wychodzącego (BCP 38), aby Twoja sieć nie mogła wysyłać sfałszowanych pakietów.

| Atak | Pierwsza warstwa do użycia | Dodatkowo |
|---|---|---|
| Zalew wolumetryczny lub odbicie | Dostawca lub usługa oczyszczania ruchu, CDN z anycast | Blackholing w ostateczności |
| Zalew SYN | SYN cookies, load balancer z przodu | Limity połączeń, oczyszczanie ruchu |
| Zalew HTTP | WAF, wyzwanie dla botów, limity żądań, buforowanie w CDN | Oczyszczanie ruchu z filtrowaniem warstwy 7 |
| Atak powolny (Slowloris) | Krótkie limity czasu, limit połączeń na adres, reverse proxy | WAF |
| Odbicie z Twoich serwerów | Zamknięcie otwartych reflektorów, filtrowanie sfałszowanych źródeł | Monitorowanie |

> [!CHECK]
> Prosisz dostawcę o blackholing jedynego atakowanego adresu IP. Jaki jest główny kompromis?
>
> - [ ] Atak rośnie, bo blackholing wzmacnia ruch.
> - [ ] Odrzucany jest tylko ruch atakującego, więc nie ma żadnego kompromisu.
> - [x] Reszta sieci jest chroniona, ale atakowany adres jest niedostępny dla wszystkich, więc atak osiągnął swój cel dla tego adresu.
> - [ ] Dostawca musi zmienić Twoje rekordy DNS, co trwa dni.
>
> Blackhole odrzuca cały ruch do adresu, dobry i zły. To ostateczność, która ratuje pozostałe usługi dzielące łącze.

### Reakcja: przed, w trakcie i po
Gdy atak nadejdzie, nie ma czasu zastanawiać się, do kogo zadzwonić. Plan reagowania na DDoS to w większości praca wykonana z wyprzedzeniem.

![Plan reagowania na DDoS w sześciu krokach. 1 Poziom bazowy, przed atakiem: znaj normalny ruch i swoje możliwości. 2 Wykrywanie, w trakcie: alerty o ruchu, błędach i opóźnieniu. 3 Ocena (triaż), w trakcie: czy to atak, czy popularny dzień? 4 Ograniczanie, w trakcie: postępuj według instrukcji i zadzwoń do dostawcy. 5 Komunikacja, w trakcie: strona statusu, klienci i kierownictwo. 6 Przegląd, po ataku: co zadziałało i aktualizacja instrukcji.](../../../assets/diagrams/ddos-response-plan.pl.svg)

*Rysunek 5. Pierwszy i ostatni krok decydują o większości wyniku: wiedz, jak wygląda normalność, przed atakiem i wyciągaj wnioski po nim.*

1. **Poziom bazowy (przed).** Zmierz normalny ruch: żądania na sekundę, przepustowość, nowe połączenia na sekundę, odsetek błędów i opóźnienie, według godziny i dnia tygodnia. Poznaj swoją przepustowość: liczbę żądań, które Twoje serwery obsługują, zanim zwolnią, ustaloną przez testy obciążeniowe własnych systemów w środowisku testowym. Nie zobaczysz „nietypowego” bez „typowego”.
2. **Wykrywanie (w trakcie).** Ustaw alerty na objawy: ruch lub żądania znacznie powyżej poziomu bazowego, wzrost błędów 5xx, rosnące opóźnienie, skok połączeń w stanie połowicznie otwartym, zalew z niewielu systemów autonomicznych lub z krajów, których zwykle nie obsługujesz. Alarmuj właściwe osoby o każdej porze.
3. **Ocena, triaż (w trakcie).** Czy to atak, czy prawowity skok ruchu (kampania, wzmianka w wiadomościach, premiera produktu)? Spójrz na agentów użytkownika, żądane strony, rozkład geograficzny i na to, czy żądania wyglądają jak prawdziwe sesje. Sprawdź, który zasób jest wyczerpany (przepustowość, tablica połączeń, procesor aplikacji), aby poznać klasę i wybrać obronę.
4. **Ograniczanie i eskalacja (w trakcie).** Postępuj według **instrukcji (runbook)**: krótkiej spisanej procedury, kto co robi w jakiej kolejności. Typowe kroki: włączyć ostrzejsze limity żądań lub tryb wyzwań „under attack”, przenieść ruch do usługi oczyszczania ruchu, zadzwonić na linię bezpieczeństwa lub wsparcia dostawcy (z numerem i danymi konta już zapisanymi w instrukcji) i rozważyć blackholing tylko pojedynczego adresu, jeśli wszystko inne zawiedzie.
5. **Komunikacja (w trakcie).** Informuj klientów i własne kierownictwo wcześnie i uczciwie: strona statusu, krótka wiadomość, przewidywany czas kolejnej aktualizacji. Jasny komunikat zapobiega panice i przeciążeniu wsparcia. Prowadź dziennik czasów i działań.
6. **Przegląd (po).** W przeglądzie po incydencie (bez szukania winnych) zapytaj, co zobaczono najpierw, ile trwało wykrycie i ograniczenie, co zadziałało, co zawiodło i co zmienić: progi, kontakty, przepustowość, architekturę. Zaktualizuj instrukcję i ją przetestuj.

> [!CHECK]
> Które przygotowanie jest najważniejsze, aby szybko i trafnie zauważyć atak DDoS?
>
> - [ ] Kupno drugiej zapory tej samej marki.
> - [ ] Opublikowanie prawdziwego adresu IP serwera w rekordach DNS.
> - [x] Poziom bazowy ruchu z alertami, dzięki którym nietypowy ruch jest widoczny, a ruchliwy dzień można odróżnić od ataku.
> - [ ] Czekanie, aż klienci zgłoszą problemy.
>
> Bez poziomu bazowego nie odróżnisz „nietypowego” od „typowego”. Alerty o ruchu, błędach i opóźnieniu zamieniają poziom bazowy we wczesne wykrywanie.

## Jak to działa
Zalew SYN to najlepszy przykład ataku na protokół, bo wykorzystuje sposób, w jaki zaczyna się zwykłe połączenie TCP. Jeśli chcesz odświeżyć trójetapowe uzgadnianie (three-way handshake), przeczytaj [Sieci 08 — Warstwa transportowa: TCP, UDP i porty](../../networking/08-tcp-udp/README.pl.md).

**Tablica połowicznie otwartych połączeń.** Serwer nasłuchujący na porcie robi to, gdy klient wyśle **SYN** (synchronize, pierwszy komunikat uzgadniania): zapisuje nowe połączenie w tablicy, w stanie `SYN_RECV` (zwanym też połowicznie otwartym, bo uzgadnianie nie jest zakończone), i odpowiada **SYN-ACK**. Potem czeka na końcowy **ACK** (acknowledgement, potwierdzenie) od klienta. To oczekiwanie jest słabym punktem. Tablica ma ograniczony rozmiar (**kolejka nasłuchu**, listen backlog), a wpis zostaje w niej, dopóki nie nadejdzie ACK albo nie upłynie limit czasu, co może trwać wiele sekund.

W **zalewie SYN** atakujący wysyła bardzo dużą liczbę pakietów SYN, często z losowymi, sfałszowanymi adresami źródłowymi. Serwer odpowiada na każdy SYN-ACK-iem na adres, który o to nie prosił, więc końcowy ACK nigdy nie nadchodzi, a każdy połowicznie otwarty wpis czeka do upływu limitu czasu. Tablica się zapełnia. Gdy jest pełna, nowe SYN, także od prawdziwych klientów, są odrzucane. Przepustowość wygląda na małą, a serwer nie jest „zajęty”, ale nie przyjmie żadnego nowego połączenia. Prawdziwe boty nawet nie muszą fałszować adresów: botnet wysyłający prawdziwe SYN robi to samo.

![Zalew SYN zapełnia tablicę połowicznie otwartych połączeń. Atakujący ze sfałszowanymi źródłami wysyła pakiety SYN z losowych adresów źródłowych do serwera pod adresem 203.0.113.80 na tcp 443. Tablica połowicznie otwartych połączeń serwera, czyli kolejka nasłuchu, ma stałą liczbę miejsc i zawiera cztery wpisy w stanie SYN_RECV dla źródeł 203.0.113.7:51034, 198.51.100.9:40211, 192.0.2.200:33102 i 203.0.113.141:60977, oznaczone jako pełne. Każdy wpis czeka na ACK, który nigdy nie nadchodzi. Prawdziwy klient pod adresem 198.51.100.25 wysyła SYN, który zostaje odrzucony, bo nie ma wolnego miejsca.](../../../assets/diagrams/ddos-syn-flood.pl.svg)

*Rysunek 6. Atak kosztuje atakującego prawie nic na pakiet, ale każdy pakiet rezerwuje miejsce do upływu limitu czasu.*

**SYN cookies.** [RFC 4987](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4987) opisuje kilka sposobów ograniczania (większa kolejka, krótsze limity czasu, filtrowanie i inne), a wśród nich **SYN cookies**. Pomysł: jeśli tablica jest pełna, przestań z niej korzystać. Serwer odpowiada na SYN pakietem SYN-ACK, którego **numer sekwencyjny jest ciasteczkiem (cookie)**: wartością obliczoną z adresu i portu klienta, adresu i portu serwera, zgrubnego znacznika czasu oraz sekretu znanego tylko serwerowi. **Niczego** nie zapisuje. Prawdziwy klient odpowiada pakietem ACK, który potwierdza „cookie + 1”. Serwer ponownie oblicza cookie z pakietu i jeśli się zgadza, tworzy połączenie dopiero w tej chwili. Sfałszowany nadawca nigdy nie odpowiada, więc atak nie zajmuje już żadnego miejsca w tablicy.

![Jak SYN cookies pozwalają nie przechowywać stanu podczas uzgadniania. Krok 1: klient pod adresem 198.51.100.25 wysyła SYN z numerem sekwencyjnym x. Serwer pod adresem 203.0.113.80 niczego nie zapisuje i oblicza cookie z adresów, portów, znacznika czasu i sekretu. Krok 2: serwer wysyła SYN-ACK, którego numerem sekwencyjnym jest cookie, a numerem potwierdzenia x plus jeden. Krok 3: klient wysyła ACK potwierdzający cookie plus jeden. Cookie się zgadza i dopiero teraz powstaje połączenie. Sfałszowany nadawca nigdy nie odpowiada, więc żadne miejsce w tablicy nie zostaje zajęte.](../../../assets/diagrams/ddos-syn-cookies.pl.svg)

*Rysunek 7. Dzięki SYN cookies serwer nie przechowuje stanu, dopóki klient nie udowodni, że otrzymał SYN-ACK.*

Jest tego koszt: ponieważ serwer niczego nie pamięta, niektóre opcje TCP uzgodnione w SYN (takie jak maksymalny rozmiar segmentu, skalowanie okna i selektywne potwierdzenia) trzeba upchnąć w cookie albo mogą zostać utracone, więc połączenie może być nieco mniej wydajne. Dlatego wiele systemów używa cookies **tylko wtedy, gdy tablica jest pełna**. Linux robi tak domyślnie: ustawienie `net.ipv4.tcp_syncookies` ma wartość `1`, co oznacza „używaj cookies tylko wtedy, gdy kolejka przepełni się”. Odczytasz je w laboratorium. Zalew SYN o wystarczająco dużej liczbie pakietów na sekundę może mimo to nasycić procesor lub łącze, więc SYN cookies to jedna warstwa, a nie cała odpowiedź.

> [!CHECK]
> Co robi serwer używający SYN cookies, gdy nadchodzi SYN, a jego tablica połowicznie otwartych połączeń jest pełna?
>
> - [ ] Odrzuca SYN, żeby tablica mogła się opróżnić.
> - [ ] Blokuje adres źródłowy na godzinę.
> - [x] Odpowiada pakietem SYN-ACK niosącym cookie, nie zapisuje stanu i tworzy połączenie tylko wtedy, gdy wracający ACK pasuje do cookie.
> - [ ] Prosi klienta o ponowne wysłanie SYN przez UDP.
>
> Cookie koduje to, co serwer by zapisał, więc dowód wraca razem z ACK klienta. Sfałszowani nadawcy nigdy nie odpowiadają, więc nigdy nie zajmują miejsca.

## Przykład praktyczny
Prowadzisz serwis WWW pod adresem `203.0.113.80`. Jego normalny ruch to około 40 żądań na sekundę w najbardziej ruchliwej godzinie i pozostaje zdrowy do około 300 żądań na sekundę, bo każda strona wymaga zapytania do bazy danych. To Twój poziom bazowy i Twoja przepustowość.

**1. Wykrywanie.** O 10:02 uruchamia się alert z monitoringu: „żądania na sekundę powyżej 3-krotności dziennego szczytu”. Dziennik dostępu pokazuje to:

```text
203.0.113.7    - - [07/Nov/2026:10:02:11 +0000] "GET /search?q=a HTTP/1.1" 200 5120 "-" "Mozilla/5.0"
198.51.100.9   - - [07/Nov/2026:10:02:11 +0000] "GET /search?q=b HTTP/1.1" 200 5120 "-" "Mozilla/5.0"
192.0.2.200    - - [07/Nov/2026:10:02:11 +0000] "GET /search?q=c HTTP/1.1" 200 5120 "-" "Mozilla/5.0"
```

**2. Ocena (triaż).** Przepustowość to tylko 5% łącza, kolejka SYN jest normalna, a 90% żądań to `/search`: klasa to atak na warstwę aplikacji. Wiele adresów wysyła umiarkowane tempo każdy, więc blokada pojedynczych adresów tego nie rozwiąże.

**3. Dobór zabezpieczeń według klasy.** Ponieważ zagrożonym zasobem jest baza danych, (a) ustawiasz limit żądań dla `/search` na serwerze WWW lub w CDN, (b) włączasz tryb wyzwań w CDN dla tej ścieżki, (c) buforujesz popularne wyniki wyszukiwania na 30 sekund i (d) zakładasz zgłoszenie w zespole DDoS dostawcy, aby powiedzieć, co widzisz, korzystając z kontaktu z instrukcji.

**4. Wylicz arytmetykę limitu.** W nginx (serwerze WWW użytym w laboratorium) reguła `rate=5r/s` z `burst=10` i `nodelay` przepuszcza jeden adres klienta z 10 natychmiastowymi żądaniami, a potem 5 kolejnymi na sekundę:

```nginx
limit_req_zone $binary_remote_addr zone=perip:10m rate=5r/s;

server {
    location /search {
        limit_req zone=perip burst=10 nodelay;
        limit_req_status 429;
    }
}
```

W `T` sekund jeden adres może wykonać około `10 + 5 × T` udanych żądań. W 15 sekund to `10 + 5 × 15 = 85`, bez względu na to, ile żądań wyśle. Tę liczbę sprawdzasz w laboratorium: dwa symulowane boty dostały po około 85 odpowiedzi z tysięcy prób. Osoba, która klika po stronie, dostaje 429 tylko wtedy, gdy przekroczy 5 żądań na sekundę.

**5. Zobacz granicę reguły.** Załóżmy, że atak pochodzi z 10 000 adresów. Każdy ma prawo do `10 + 5 × 15 = 85` żądań w 15 sekund, więc razem nadal wykonują średnio 10 000 × 85 / 15 ≈ 56 700 żądań na sekundę w tych 15 sekundach, a po wyczerpaniu serii 10 000 × 5 = 50 000 na sekundę. Twoja przepustowość to 300. Limity na adres są konieczne, ale przeciw prawdziwemu botnetowi potrzebujesz też limitu globalnego, wyzwania, buforowania i mocy wyżej w sieci (CDN lub oczyszczanie ruchu).

**6. Zamknij pętlę.** Po ataku przegląd pokazuje, że alert uruchomił się po 2 minutach, ale numer telefonu dostawcy w instrukcji był nieaktualny. Poprawiasz go, obniżasz próg alertu i planujesz test procedury.

**Szybkie obliczenie przepustowości** pokazuje, dlaczego jednostki mają znaczenie. Łącze 1 Gbit/s przenoszące najmniejsze ramki Ethernet (64 bajty plus 20 bajtów preambuły i przerwy w medium, razem 84 bajty) ma miejsce na `1 000 000 000 / (84 × 8) ≈ 1,49` miliona pakietów na sekundę. Urządzenie, które potrafi przetworzyć tylko 500 000 pakietów na sekundę, zostałoby przytłoczone małymi pakietami przy około jednej trzeciej szybkości łącza: problem *pps*, a nie *bps*.

## Typowe błędy
- **Plan tylko w czyjejś głowie** — osoba, która zna numer dostawcy, jest na urlopie. Spisz instrukcję z kontaktami i ją przetestuj.
- **Zaufanie tylko jednej warstwie** — zapora przed pełnym łączem nic nie da, a CDN nic nie da serwerowi źródłowemu, którego adres jest publiczny i można go atakować bezpośrednio. Pokryj każdą klasę.
- **Mylenie nagłego napływu użytkowników z atakiem** — zablokowanie udanej kampanii to też awaria. Zanim zablokujesz, sprawdź agentów użytkownika, żądane strony i źródła odesłań.
- **Ustawianie limitów bez zmierzenia normalnego ruchu** — zbyt niski limit blokuje prawdziwych użytkowników (zwłaszcza dzielących jeden adres), a zbyt wysoki niczego nie zatrzymuje. Oprzyj go na poziomie bazowym.
- **Zbyt wczesny blackholing** — kończy atak dla tego adresu. Najpierw spróbuj oczyszczania ruchu, filtrowania i limitów żądań, chyba że reszcie sieci grozi niebezpieczeństwo.
- **Pozostawienie serwera źródłowego bez ochrony za CDN** — jeśli atakujący znajdą prawdziwy adres serwera źródłowego, omijają CDN. Ogranicz serwer źródłowy do zakresów adresów CDN i zachowaj jego adres w tajemnicy.
- **Prowadzenie otwartego reflektora** — otwarty resolwer DNS lub memcached z wystawionym UDP czyni Twój serwer częścią cudzych ataków i może doprowadzić do zablokowania Twojej sieci.

## Kwestie bezpieczeństwa
- **Granice prawne i etyczne.** Przeprowadzenie lub wynajęcie ataku DDoS jest w większości krajów przestępstwem, niezależnie od motywu i od tego, jak to nazwiesz („test”, „test wytrzymałościowy”, „żart”). Nawet krótki zalew przeciw współdzielonemu hostowi szkodzi pozostałym klientom tego hosta. Testuj wytrzymałościowo wyłącznie systemy, które posiadasz, lub za pisemnym upoważnieniem, i zanim to zrobisz, przeczytaj politykę swojego dostawcy chmury dotyczącą testów obciążeniowych.
- **Nie bądź częścią problemu.** Aktualizuj i zabezpieczaj hasłem urządzenia IoT i inne: domyślne dane logowania to sposób, w jaki rosną botnety. Filtruj sfałszowane adresy źródłowe na brzegu własnej sieci (BCP 38). Zamknij reflektory, które prowadzisz.
- **DDoS jako zasłona dymna.** Atakujący czasem używają zalewu, by odwrócić uwagę zespołu bezpieczeństwa, gdy robią coś innego, na przykład włamanie lub kradzież danych. Śledź pozostałe dzienniki, gdy zajmujesz się atakiem.
- **Wymuszenie.** Niektórzy atakujący żądają pieniędzy za zaprzestanie. Władze odradzają płacenie, bo finansuje to kolejne ataki i nie daje gwarancji, że ustaną. Postępuj według swojej procedury incydentowej i zaangażuj organy ścigania oraz dostawcę.
- **Ograniczanie ma swoje koszty.** Wyzwania mogą blokować technologie wspomagające i prawowitą automatyzację (na przykład klienta API), limity żądań mogą szkodzić współdzielonym adresom, a ruch przekierowany do zewnętrznej usługi oczyszczania ruchu lub CDN przechodzi przez tego dostawcę, więc sprawdź, co może on zobaczyć (kończy Transport Layer Security (TLS), więc widzi treść) i jakie masz obowiązki w zakresie ochrony danych.
- **Nie ogłaszaj swojej przepustowości.** Liczby, które ustawiasz (limity, progi), należą do dokumentów wewnętrznych, a nie do stron publicznych.

## Podsumowanie
- Atak DoS wyczerpuje zasób; atak DDoS robi to z wielu maszyn naraz, zwykle z botnetu przejętych urządzeń, więc blokowanie adresów po jednym się nie skaluje.
- Trzy klasy wyczerpują różne rzeczy: ataki wolumetryczne zapełniają przepustowość (bps), ataki na protokół zapełniają tablice stanu (pps), ataki na aplikację zużywają procesor, bazę danych i połączenia (rps).
- Odbicie i wzmocnienie zamieniają otwarte usługi UDP w broń dzięki sfałszowanym adresom źródłowym. Naprawa u źródła to filtrowanie ruchu przychodzącego według BCP 38 (RFC 2827) i zamknięcie reflektorów, które prowadzisz.
- Broń się warstwowo: dostawca i oczyszczanie ruchu, CDN i anycast, SYN cookies i limity na brzegu, ograniczanie liczby żądań i WAF na serwerze WWW, tania i buforowana aplikacja. Blackholing (RFC 7999) to ostateczność, która kończy atak dla tego adresu.
- Przygotuj się przed: poziom bazowy ruchu, alerty, instrukcja z kontaktami do dostawcy. Po ataku przejrzyj i popraw.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Odmowa usługi (DoS) | Atak, który uniemożliwia użytkownikom korzystanie z usługi przez wyczerpanie zasobu |
| Rozproszona odmowa usługi (DDoS) | Atak DoS przeprowadzany z wielu maszyn naraz |
| Botnet | Sieć przejętych urządzeń (botów) sterowanych zdalnie przez atakującego |
| Bot | Jedno przejęte urządzenie wykonujące polecenia atakującego |
| Serwer dowodzenia i kontroli (C2) | Serwer, przez który atakujący wysyła polecenia do botów w botnecie |
| Internet rzeczy (IoT) | Podłączone urządzenia codziennego użytku, takie jak kamery, routery i czujniki, często słabo zabezpieczone |
| Mirai | Botnet z 2016 roku złożony z urządzeń IoT z domyślnymi hasłami, przykład historyczny |
| DDoS na wynajem | Nielegalne usługi wynajmujące moc ataku, zwane też booterami lub stresserami |
| Atak wolumetryczny | Atak, który zapełnia przepustowość łącza, mierzony w bitach na sekundę |
| Atak na protokół (wyczerpanie stanu) | Atak, który zapełnia tablice stanu serwerów, zapór lub load balancerów, mierzony w pakietach na sekundę |
| Atak na warstwę aplikacji | Atak w warstwie 7, który wyczerpuje procesor, bazę danych lub połączenia, mierzony w żądaniach na sekundę |
| Zalew SYN (SYN flood) | Atak na protokół, który wysyła wiele pakietów TCP SYN, by zapełnić tablicę połowicznie otwartych połączeń |
| Połowicznie otwarte połączenie | Połączenie TCP, w którym serwer odpowiedział na SYN, ale nie otrzymał jeszcze końcowego ACK |
| Kolejka nasłuchu (listen backlog) | Ograniczona kolejka, w której serwer trzyma połowicznie otwarte połączenia |
| Zalew HTTP (HTTP flood) | Atak na aplikację wysyłający dużą liczbę wyglądających na poprawne żądań HTTP |
| Slowloris | Atak powolny, który utrzymuje otwartych wiele połączeń, wysyłając żądania bardzo wolno |
| Atak przez odbicie (reflection attack) | Atak, który zmusza serwery osób trzecich do wysyłania odpowiedzi do ofiary przez sfałszowanie adresu ofiary |
| Reflektor | Serwer (na przykład otwarty resolwer DNS), który odpowiada na żądania wysłane ze sfałszowanym źródłem |
| Współczynnik wzmocnienia | Rozmiar odpowiedzi podzielony przez rozmiar żądania w ataku przez odbicie |
| Fałszowanie adresu źródłowego (spoofing) | Wysyłanie pakietów z fałszywym źródłowym adresem IP |
| Filtrowanie ruchu przychodzącego (BCP 38) | Odrzucanie pakietów, których adres źródłowy nie należy do sieci, z której pochodzą (RFC 2827) |
| Nadmiarowa przepustowość (overprovisioning) | Kupowanie większej mocy, niż potrzebuje normalny ruch, aby pochłaniać skoki |
| Ograniczanie liczby żądań (rate limiting) | Ograniczanie, ile żądań lub połączeń jeden klient może wykonać w jednostce czasu |
| SYN cookies | Technika kodująca stan połączenia w numerze sekwencyjnym SYN-ACK, tak że serwer niczego nie przechowuje, dopóki nie wróci ACK (RFC 4987) |
| Zapora aplikacji internetowych (WAF) | Filtr, który sprawdza żądania HTTP i blokuje te pasujące do jego reguł |
| Wyzwanie (wyzwanie dla botów) | Test, taki jak CAPTCHA lub skrypt, który odróżnia ludzi od automatycznych klientów |
| Anycast | Ogłaszanie tego samego adresu IP z wielu lokalizacji, tak że każdy klient trafia do najbliższej |
| Sieć dostarczania treści (CDN) | Ogólnoświatowa sieć serwerów buforujących umieszczona przed serwerem źródłowym |
| Centrum oczyszczania ruchu (scrubbing) | Obiekt o dużej mocy, który usuwa ruch ataku i zwraca czysty ruch |
| Zdalnie wyzwalany blackhole (RTBH) | Prośba do dostawcy o odrzucenie całego ruchu do jednego adresu IP przy użyciu społeczności BLACKHOLE (RFC 7999) |
| Instrukcja postępowania (runbook) | Krótka spisana procedura mówiąca, kto co robi i w jakiej kolejności podczas incydentu |
| Poziom bazowy (baseline) | Zmierzony normalny poziom ruchu, błędów i opóźnienia |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Dlaczego atak botnetu z 50 000 adresów jest trudniejszy do zatrzymania niż ten sam wolumen z jednego adresu, nawet jeśli Twoja zapora potrafi blokować adresy?
2. Klient mówi, że Twoja strona nie działa. Przepustowość wynosi 3%, ale tablica połączeń Twojego load balancera jest pełna. Jaka to klasa ataku i jaka obrona pasuje najpierw?
3. Zapomniany otwarty resolwer jest użyty w ataku przez odbicie. Kto otrzymuje ruch, kto ponosi koszt i co należy skonfigurować, by temu zapobiec?
4. Jakie są zalety i granice ograniczania liczby żądań na adres? Kiedy zawodzi?
5. Napisz pięć linii, które muszą znaleźć się na pierwszej stronie instrukcji na wypadek DDoS.

## Źródła
- [RFC 4987](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4987) — TCP SYN Flooding Attacks and Common Mitigations, ataki zalewu SYN i typowe sposoby ich ograniczania
- [RFC 2827 (BCP 38)](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2827) — Network Ingress Filtering: Defeating Denial of Service Attacks which employ IP Source Address Spoofing, filtrowanie ruchu przychodzącego jako obrona przed atakami DoS z fałszowaniem adresu źródłowego IP
- [RFC 3704 (BCP 84)](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3704) — Ingress Filtering for Multihomed Networks, filtrowanie ruchu przychodzącego w sieciach z wieloma dostawcami
- [RFC 4786 (BCP 126)](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4786) — Operation of Anycast Services, działanie usług anycast
- [RFC 7999](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7999) — BLACKHOLE Community, społeczność BGP BLACKHOLE
- [RFC 9293](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc9293) — Transmission Control Protocol (TCP)
- [CISA: Understanding and Responding to DDoS Attacks](https://www.cisa.gov/resources-tools/resources/understanding-and-responding-distributed-denial-service-attacks)
- [nginx documentation: ngx_http_limit_req_module](https://nginx.org/en/docs/http/ngx_http_limit_req_module.html)
